Άρης Βελουχιώτης
Πρόκειται για μια ορειχάλκινη κατασκευή που δημιουργήθηκε το έτος 1991 από τον γλύπτη Κώστα Καζάκο. Ο Βελουχιώτης αναπαρίσταται σε νεαρή ηλικία φορώντας αντάρτικη στολή και τον χαρακτηριστικό μαύρο σκούφο. Έχει πυκνό μούσι και βλέμμα σταθερό που βλέπει ευθεία μπροστά. Το βάθρο στο οποίο είναι τοποθετημένη η προτομή είναι κατασκευασμένο από τούβλο.
Στο μνημείο υπήρχε επιγραφή με το όνομα του Βελουχιώτη η οποία όμως πλέον δεν κοσμεί το μνημείο.
Τοποθεσία
Η προτομή του καπετάνιου του ΕΛΑΣ Άρη Βελουχιώτη (Θανάση Κλάρα) βρίσκεται στην πλατεία Ομήρου των Ιωαννίνων εκεί όπου τελειώνει η οδός Ναπολέοντα Ζέρβα.
Πατρότητα
Ο Κωνσταντίνος Καζάκος είναι απόφοιτος της Α.Σ.Κ.Τ. στην Αθήνα, στο τμήμα γλυπτικής. Έχει ασχοληθεί με την αγιογραφία και την συντήρηση εικόνων. Για δύο χρόνια φοίτησε στην ακαδημία καλών τεχνών του Ντίσελντορφ. Λίγο αργότερα το 1984 μετά από διαγωνισμό φιλοτεχνεί τα ελληνικά κέρματα. Το 2004 δημιουργεί μετάλλια και αναμνηστικά κέρματα με θέμα την ολυμπιακή φλόγα για τους Ολυμπιακούς αγώνες που διεξάγονται στην Αθήνα. Εκθέσεις του έχουν παρουσιαστεί τόσο εντός, όσο και εκτός Ελλάδος. Τα γλυπτά του καταλαμβάνουν εξέχουσες θέσεις σε ιδιωτικές συλλογές καθώς και σε πολλούς δημόσιους χώρους δήμων της Ελλάδας. Στα Γιάννενα έχει βραβευθεί για τον ανδριάντα του Ιωάννη Κωλέττη στην κεντρική πλατεία της πόλης, αλλά όλη η πόλη κοσμείται με πολλές δημιουργίες του σε διάφορα σημεία.
Ο Άρης Βελουχιώτης, κατά κόσμον Θανάσης Κλάρας, είναι από τα πρόσωπα της ελληνικής ιστορίας που λατρεύτηκε και μισήθηκε κατά αναλογία στον ίδιο βαθμό. Γεννήθηκε στην Λαμία στις 27 Αυγούστου 1905 και ήταν γόνος εύπορης οικογένειας. Σπούδασε στην Αβερώφεια Μέση Γεωργική Σχολή Λαρίσης γεωπονική, αλλά σύντομα εγκατέλειψε το επάγγελμά του και μετέβη στην Αθήνα. Εκεί μυήθηκε στην κομμουνιστική ιδεολογία και το 1924 έγινε μέλος της Κομμουνιστικής Νεολαίας Αθήνας. Στην διάρκεια της στρατιωτικής του θητείας στάλθηκε στον Πειθαρχικό Ουλαμό Καλπακίου. Στις γραμμές του ΚΚΕ ανέπτυξε έντονη δράση, ενώ στο τέλος του 1928 έγινε αρχισυντάκτης του Ριζοσπάστη. υπήρξε Έλληνας πολιτικός, στέλεχος του ΚΚΕ και ηγέτης του ΕΛΑΣ, της μεγαλύτερης αντιστασιακής οργάνωσης στην Ελλάδα (υπό κομμουνιστική ηγεσία) κατά την περίοδο της Κατοχής. Τον Νοέμβριο του 1942 συνεργάστηκε με τον Ναπολέοντα Ζέρβα και Βρετανούς σαμποτέρ στην ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοπόταμου, μιας επιχείρησης δολιοφθοράς από τις μεγαλύτερες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Μετά την ήττα του ΕΛΑΣ στα Δεκεμβριανά και την επακόλουθη Συμφωνία της Βάρκιζας υπέγραψε διαταγή αποστράτευσης και αφοπλισμού των ανδρών του, νομιμοποιώντας με αυτό τον τρόπο την συμφωνία της Βάρκιζας, όμως λίγο καιρό μετά συγκρότησε ένοπλη ομάδα από πιστούς συντρόφους του. Διαγράφηκε και αποκηρύχτηκε από το ΚΚΕ και διωκόμενος από κυβερνητικές δυνάμεις αυτοκτόνησε πέφτοντας στη χαράδρα του Φάγγου στις 15 Ιουνίου 1945 στη Μεσούντα της Άρτας. Από εκείνη την ημέρα ο θρύλος του “διχάζει”. Για πάρα πολλούς είναι ο δικός τους “Τσε Γκεβάρα”. Ο άνθρωπος που δεν δίστασε να τα βάλει ακόμη και με τους συντρόφους του. Που αγνοούσε την έννοια του κινδύνου, τον φόβο του θανάτου. Για όσους τον μισούν ήταν περίπου ένας κοινός εγκληματίας στον οποίο καταμαρτυρούν πολλά.
Η προτομή του Άρη Βελουχιώτη στην πλατεία Ομήρου αποτελεί σημείο αναφοράς του συγκεκριμένου σημείου της πόλης καθώς στο σημείο αυτό δεν υπάρχει κάποιο άλλο πιο χαρακτηριστικό ως ορόσημο.
Κατάθεση στεφάνων και τιμή στο πρόσωπο του Βελουχιώτη έχουν πραγματοποιηθεί στο παρελθόν στις 16 Ιουνίου, μέρα θανάτου του Άρη Βελουχιώτη.
ΒΑΝΔΑΛΙΣΜΟΙ
Το βάθρο αυτό έχει δεχτεί πολλούς βανδαλισμούς. Επίσης πάνω στην πρόσοψη του υπήρχε εντοιχισμένη μεταλλική πλάκα στην οποία αναγράφονταν τα λόγια:
ΑΡΗΣ ΒΕΛΟΥΧΙΩΤΗΣ
Η επιγραφή αυτή δεν υπάρχει πλέον.
Στην εφημερίδα “Ριζοσπάστης” στο τεύχος της 20ης Οκτωβρίου του 2007 αναφέρεται σχετικά:
Βεβήλωσαν την προτομή του Αρη Βελουχιώτη
Σε βεβήλωση της προτομής του πρωτοκαπετάνιου του ΕΛΑΣ Αρη Βελουχιώτη στα Γιάννενα προχώρησαν άγνωστοι πριν λίγες μέρες, τις βραδινές ώρες, πετώντας μπογιά στο μνημείο που βρίσκεται στην πλατεία Ομήρου.
Για το άγαλμα του Άρη Βελουχιώτη, σε συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου το 1990, με θέμα την «Έγκριση δαπάνης για την αγορά προτομής», ο Δήμαρχος Φ. Φίλιος λέει:
Κύριοι Σύμβουλοι,
Από το 1ο Συνοικιακό Συμβούλιο και από τις Αντιστασιακές Οργανώσεις ΠΕΛΕΑ, ΠΣΕΑΕΑ, και ΠΟΑΕΑ υποβλήθηκε αίτημα να κατασκευαστεί και να τοποθετηθεί στην Πόλη προτομή του Άρη Βελουχιώτη. Η Δημοτική Αρχή ήρθε σε επαφή με τον Γιαννώτη γλύπτη κ. Κώστα Καζάκο, ο οποίος έφτιαξε τον ανδριάντα του Άρη Βελουχιώτη στη Λαμία. Ενδιαφέρεται και ο καλλιτέχνης να μείνει ένα έργο στην Πόλη, γι’ αυτό και διαθέτει σε τιμή προσφοράς για το Δήμο, την προτομή του Καπετάνιου στην τιμή των 500.000 δρχ. Όπως γνωρίζετε η προηγούμενη Δημοτική Αρχή έδωσε το όνομα του Άρη Βελουχιώτη σε τμήμα της πρώην οδού Ναπ. Ζέρβα, από την πλατεία Ομήρου και πάνω. Ζητούμε την έγκριση δαπάνης για την προτομή. Η τοποθέτησή της θα γίνει σε θέση που θα μας υποδείξει το οικείο Συνοικιακό Συμβούλιο. Σας θυμίζω επίσης ότι εντός των ημερών θα γιορτασθεί και η επέτειος της ΕΠΟΝ. Ακολουθεί συζήτηση μεταξύ των συμβούλων. Ο κ. Γεώργιος Κωνσταντόπουλος λέει: Ομολογουμένως μας έχετε αιφνιδιάσει με το θέμα. Έπρεπε να το φέρετε αντρίκια και ευθέως. Η Η.Δ. αναφέρει αγορά προτομής χωρίς να διευκρινίζει περί τίνος πρόκειται. Προτείνω να αναβληθεί το θέμα προκειμένου να συζητηθεί ολοκληρωμένα. Δεν μπορούμε να μιλάμε για αντίσταση και να τη μονοπωλεί το ΕΑΜ-ΕΛΛΑΣ. Εγώ προτείνω να μπει η προτομή του Στρατηγού Ναπολέοντα Ζέρβα στην Αίγλη και του Άρη Βελουχιώτη στην Ομήρου και να ονομασθούν και οι δυο πλατείες αντίστοιχα. Πολλά ειπώθηκαν για την πρόταση αυτή και ο κ. Γεώργιος Μάκης είπε : Χρόνια ολόκληρα βλέπαμε για το Ζέρβα και δεν τολμήσαμε να μιλήσουμε για τον Άρη Βελουχιώτη. Τα οικονομικά του Δήμου δεν μας επιτρέπουν σήμερα να τον τιμήσουμε με άγαλμα ή ανδριάντα γι’ αυτό περιοριζόμαστε σε προτομή. Δεν το θεωρώ απειλή να κάνετε πρόταση για τον Ναπ. Ζέρβα. Πρέπει να αποκαταστήσουμε κάποτε την ιστορία. Τιμάω τον ΕΔΕΣ του βουνού που κατέκτησε τον κατακτητή.
Στη συνέχεια αποφασίστηκε : Να κατασκευαστεί η προτομή του Άρη Βελουχιώτη από τον γλύπτη Κων. Καζάκο προϋπολογισμού 500.000 δρχ. και να τοποθετηθεί σε χώρο που θα υποδείξει το οικείο Συνοικιακό Συμβούλιο (Πρακτικά Δημοτικού Συμβουλίου, 1990).
Όνομα Συντάκτη
Γράφει η Ηλέκτρα-Ηρώ Ζώτου, φοιτήτρια του Π.Τ.Δ.Ε. του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων
Βιβλιογραφία
Η μηχανή του χρόνου (2019) Άρης Βελουχιώτης – Ναπολέων Ζέρβας. Είχαν κοινό εχθρό, αλλά διαφορετικές πολιτικές βλέψεις. Ο εμφύλιος του βουνού… Ανακτήθηκε από: https://www.mixanitouxronou.gr
Χαριτόπουλος Δ.,(1997), Άρης ο αρχηγός των ατάκτων: ιστορική βιογραφία,Αθήνα: Εκδόσεις Έξαντας
Κυτσάκη Α. (2015), Τα γλυπτά των Ιωαννίνων, προπτυχιακή πανεπιστημιακή εργασία, Ανακτήθηκε από : http://anyflip.com/onzr/omon/basic
Παπασταύρος, Α.Ι. (2009). «ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΓΛΥΠΤΟΘΗΚΗ ένας άγνωστος κόσμος»,Ανακτήθηκε από:https://zsgiannina.gr
Ο συντάκτης φέρει την ευθύνη των κειμένων.
Greek