Παύλος Μελάς
Ορειχάλκινη προτομή που αναπαριστά το πρόσωπο του Παύλου Μελά με την περιβολή που πολεμούσε κατά την διάρκεια του Μακεδονικού αγώνα, ακόμα έντονο στοιχείο είναι ο σταυρός που κρέμεται από την δεξιά μεριά του ώμου του. Στηρίζεται σε μαρμάρινο βάθρο. Στην κύρια όψη του αναγράφονται τα εξής :
ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΛΑΣ
1870 – 1904
ΜΑΚΕΔΟΝΟΜΑΧΟΣ
Στην αριστερή μεριά του βάθρου αναγράφονται ο δήμαρχος, που κατά την δική του θητεία ανεγέρθηκε το μνημείο και η χρονιά ανέγερσης :
ΔΗΜΑΡΧΟΥΝΤΟΣ Γ. ΤΣΟΥΜΗ
1952
Τα αποκαλυπτήρια έγιναν στις 24 Μαρτίου 1952 με πρωτοβουλία για την κατασκευή του από την Επιτροπή Διεκδικήσεως Εθνικών Δικαίων και το ποσό για την διεκπεραίωση της κατασκευής του συγκεντρώθηκε από έρανο που πραγματοποιήθηκε στην πόλη της Κοζάνης με ευθύνη της Ιεράς Μητροπόλεως.
Τοποθεσία
Το μνημείο βρίσκεται επί της ομώνυμη οδού στο κέντρο της πόλης της Κοζάνης.
Πατρότητα
Είναι άγνωστος ο δημιουργός του.
Ο Παύλος Μελάς γεννήθηκε στην Μασσαλία της Γαλλίας το έτος 1870 από γονείς ηπειρωτικής καταγωγής. Το 1878 η οικογένεια εγκαθίσταται στην Αθήνα. Οργανώνεται στην Εθνική Άμυνα μια οργάνωση που είχε ως σκοπό την απελευθέρωση της Μακεδονίας, Ηπείρου, Θεσσαλίας. Το έτος 1886 στα δεκαέξι του χρόνια εισάγεται στην Σχολή Ευελπίδων. Το 1891 αποφοίτησε ως ανθυπολοχαγός πυροβολικού από την σχολή. Το 1892 παντρεύεται την Ναταλία Δραγούμη, κόρη του Στέφανου Δραγούμη, πολιτικού από το Βογατσικό της Καστοριάς. Η Ναταλία είχε αδελφό τον Ίωνα Δραγούμη, πρωτοστάτη και υπερασπιστή της Μακεδονικής γης.
Το 1897 πήρε μέρος στον ατυχή ελληνοτουρκικό πόλεμο, σε συνεργασία με τον Ίωνα Δραγούμη ο Παύλος Μελάς αναμειγνύεται ενεργά στις μακεδονικές υποθέσεις και γίνεται πρωτεργάτης του Μακεδονικού αγώνα συνεργαζόμενος με το μακεδονικό κομιτάτο.
Το Μάρτιο του 1904 ήταν ένας από τέσσερεις Έλληνες αξιωματικούς που στάλθηκαν από την ελληνική κυβέρνηση να πραγματοποιήσουν μια αναγνωριστική περιοδεία στη δυτική Μακεδονία, η οποία κατέληξε σε αντικρουόμενα αποτελέσματα. Τον Ιούλιο επισκέφθηκε ιδιωτικά την Κοζάνη και τη Σιάτιστα και αποφάσισε να αναλάβει αντάρτικη δράση στην περιοχή. Τον Αύγουστο διορίστηκε αρχηγός των ελληνικών ομάδων στην περιοχή Καστοριάς και Μοναστηρίου και εισήλθε για τρίτη φορά στην τουρκοκρατούμενη τότε περιοχή της Μακεδονίας, αυτή τη φορά επικεφαλής ένοπλου σώματος. Στις 13 Οκτωβρίου του 1904 στο χωριό Στάτιστα, σημερινό Μελάς που ανήκει στον νομό Καστοριάς δέχεται βαλλιστικό τραύμα και πεθαίνει ακαριαία, οι ακριβείς συνθήκες θανάτου του είναι αδιευκρίνιστες.
Τον Ιανουάριο του 1952 διενεργείται έρανος στον Ν. Κοζάνης με σκοπό την ανέγερση προτομών εξεχόντων Μακεδονομάχων που πρωτοστάτησαν στη διατήρηση της ελληνικότητας της Μακεδονίας. Ο έρανος πραγματοποιείται με πρωτοβουλία της επιτροπής διεκδικήσεων εθνικών δίκαιων Β. Ελλάδος . Ο έρανος στην πόλη της Κοζάνης συγκέντρωσε το ποσό των εφτάμιση χιλιάδων δραχμών και έγινε με ευθύνη της ιεράς μητροπόλεως. Στις 24 Μαρτίου 1952 η προτομή στήνεται δίπλα από το κωδωνοστάσιο και τελούνται τα αποκαλυπτήρια. Την τιμητική φρουρά αποτελούσαν ένστολοι Μακεδονομάχοι, προσωπικοί συνεργάτες του Παύλου Μελά . Κατά την στιγμή της αποκάλυψης οι Μακεδονομάχοι άφησαν πενήντα περιστέρια, τα οποία διέγραφαν κύκλους υπεράνω της προτομής.
Η σύζυγος του Π. Μελά δεν μπόρεσε να παραστεί στην τελετή. Για την αναπλήρωση της απουσίας της έστειλε τηλεγράφημα : Λυπάμαι ότι λόγω υγείας δεν επιτρέπεται να παραστώ στα αποκαλυπτήρια της προτομής του συζύγου μου Παύλου Μελά. Συγκινημένη ευχαριστώ δι ευγενή πρόσκληση του Δ. Κοζάνης και παρακαλώ άπαντες δημότες, να με θεωρήσουν νοερώς παρούσα εις την τελετή.
Το 1961 η προτομή μεταφέρεται στην πλατεία της 28ης Οκτωβρίου, σε τριγωνικό περιφραγμένο χώρο με περιποιημένο πράσινο.
Όνομα Συντάκτη
Γράφει η Ευαγγελία Πέμα, φοιτήτρια του Π.Τ.Δ.Ε. του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.
Βιβλιογραφία
Αποστόλου Β. (2006) ΠΡΟΤΟΜΕΣ-ΑΝΔΡΙΑΝΤΕΣ-ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΟΖΑΝΗΣ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ, Κοζάνη: Νομαρχιακή αυτοδιοίκηση Κοζάνης,
Ο συντάκτης φέρει την ευθύνη των κειμένων.
Greek