Μνημείο ΕΠΟΝιτών
Το Μνημείο ΕΠΟΝιτών ανεγέρθηκε προς τιμήν των πέντε ΕΠΟΝιτών οι οποίοι εκτελέστηκαν από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής στην κεντρική πλατεία των Τρικάλων στις 18 Απριλίου του 1944. Το μνημείο τοποθετήθηκε επί δημαρχίας Αθανασίου Τριγώνη . Πρόκειται για ορειχάλκινο σύμπλεγμα το οποίο απεικονίζει τους πέντε ΕΠΟΝΙΤΕΣ να στέκονται όρθιοι και οι δύο εξ αυτών έχουν τις γροθιές σφιγμένες και υψωμένες με αποφασιστικότητα στον αέρα, οι άλλοι δύο έχουν το χέρι στην καρδιά και ο πέμπτος έχει τα χέρια του σταυρωμένα.
Στο μαρμάρινο βάθρο είναι χαραγμένα τα ονόματα τους:
ΓΑΤΣΑΣ ΣΤΕΡΓΙΟΣ
ΜΠΡΙΑΖΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ
ΣΤΕΡΓΙΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΣΤΑΣ
ΣΥΡΜΠΑΣ ΚΩΣΤΑΣ
ΤΣΑΝΑΚΑΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ
Δεξιά του μνημείο σε μαρμάρινη στήλη διακρίνουμε την επιγραφή:
Γράμμα του Κώστα Σύρμπα
18 Απρίλη 1944
Λατρευτέ μου πατέρα.
Σε δυο ώρες θα με κρεμάσουν στην πλατεία γιατί είμαι
πατριώτης. Μην πικραίνεσαι πατέρα. Αυτό ήτανε γραφτό
για μένα. Πεθαίνω με παρέα. Αντίο, φιλώ την μητέρα
και όλους. Καλή αντάμωση στον άλλο κόσμο. Θα σας
περιμένω. Και η μέρα που θα φτάσετε θα είναι για μένα
γιορτή.
…Να θυμάσαι πως ο γιος πάει πικραμένος γιατί δεν
θ’ ακούσει τις καμπάνες της ελευθερίας. Αντίο.
Ζήτω η ελευθερία…
Κώστας.
Ήταν γραφτό να πεθάνω Απρίλη…
…Σαν περάσαν τις θηλιές, οι Γερμανοί, στο λαιμό των παλληκαριών και
δόθηκε η διαταγή, το σκοινί που κρέμασαν τον Σύρμπα σπάει και ο
Κώστας βρέθηκε στο πλακόστρωτο. Ένα βουητό από φωνές ακούστηκε
από τον κόσμο. Τον σήκωσαν, άλλαξαν το σκοινί και του πέρασαν πάλι τη
θηλιά. Μα αυτό ματαξανασπάει και ο Κώστας πέφτει πάλι
στο πλακόστρωτο. Κέρωσε ο κόσμος. Δεν τον θέλει ο Χάρος είπανε, και
φωνάζανε για χάρη. Και κει που φαίνεται να λυγίζει ο Γερμανός, να σου, ο
μαύρος ο προδότης. Με μια κίνηση του χεριού του, τους λέει να τον βάλουν
για τρίτη φορά. Ο Κώστας δεν είπε τίποτα . Δεν λύγισε το παλληκάρι. Μόνο,
ατάραχα, κατάματα, κοίταξε τον προδότη και έσφιξε τα χείλη του. Έκλαψε
όλη η πόλη για τα παλληκάρια. Μόνο οι προδότες χάρηκαν.
Πήγαν όλοι τους για τη λευτεριά της πατρίδας.
Τοποθεσία
Βρίσκεται στην πλατεία Ρήγα Φεραίου την κεντρική πλατεία των Τρικάλων δίπλα από την γέφυρα και τον Ληθαίο ποταμό προς τιμήν των πέντε ΕΠΟΝιτών οι οποίοι εκτελέστηκαν δι’ απαγχονισμού από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής στην κεντρική πλατεία των Τρικάλων στις 18 Απριλίου του 1944.
Πατρότητα
Είναι έργο του γλύπτη Αντώνη Καραχάλιο. Ο διακεκριμένος γλύπτης και ζωγράφος γεννήθηκε τον Μάρτιο του 1919 στα Ψαχνά Ευβοίας. Σπούδασε στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών. Πήρε πτυχίο με επαίνους και υποτροφία του Πανεπιστημίου Αθηνών στο Παρίσι. Έργα του κοσμούν δημόσιους χώρους σε πολλές πόλεις της Ελλάδας. Επίσης βρίσκονται στην Εθνική Πινακοθήκη Αθηνών, Χαλκίδος, Ρόδου, στο Μουσείο Βορρέ και πολλά σε ιδιωτικές συλλογές. Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 90 ετών, την Παρασκευή 2 Οκτωβρίου 2009, στις 10:30 το βράδυ.
Ήταν 18 Τ΄ Απρίλη το 1944 Τρίτη μέρα του Πάσχα.
Οι Γερμανοί τώρα, οι Ιταλοί είχαν παραδοθεί, κρέμασαν στην Κεντρική πλατεία τότε, πλατεία Ρήγα Φεραίο σήμερα τους 5 Επονίτες.
Τον 29χρονο Μπριάζη Ιωάννη
Τον 27χρονο Στεργιόπουλο Κωνσταντίνο
Τον 24χρονο Γάτσα Στέργιο
Τον 22χρονο Τσανάκα Απόστολο
Και τον επίσης 22χρονο Σύρμπα Κώστα.
Για να γίνουν οι εκτελέσεις και να έχει νομιμοφανή κάλυψη έπρεπε να υπογράψει ο Δήμαρχος Τρικάλων Φίλιππος Χριστοδήμος και ο Διοικητής Τρικάλων Καρακούφας οι Έλληνες που ήταν αρχές. Νομιμοφανή την λέμε γιατί ενώ αυτοί δεν υπέγραψαν να γίνουν οι εκτελέσεις, Πήραν υπογραφές από επώνυμους Τρικαλινούς πολίτες και στήθηκε η κρεμάλα.
Ο 29χρονος Μπριάζη Γιάννης γεννήθηκε το 1915 στα Τρίκαλα. Πολέμησε στον Αλβανικό πόλεμο. Όταν έγινε η ΕΠΟΝ εντάχτηκε όπως και χιλιάδες άλλοι νέοι να συνεχίσουν από άλλο μετερίζι τον αγώνα. Εργαζότανε στο αλωνιστικό συγκρότημα του Μάτη στα καμπίσια χωριά γύρω από το Πρίνος, και με την επίβλεψη τριών Ιταλών. Ο Γιάννης κοντά τους έμαθε Ιταλικά και προσπάθησε να βοηθήσει τους αγρότες, να κρατά δηλαδή μικρότερα δικαιώματα, και ως υπεύθυνος στις αποθήκες σιτηρών του σταθμού έπαιρνε παρακράτημα από του μαυραγορίτες και τους γεωργούς για τον Αγώνα του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Ένας από αυτούς, ο Γιάννης Μακρής, δεν δέχτηκε και ήρθε στα χέρια με τον Γιάννη Μπριάζη. Ο Μπριάζης χτύπησε τον Μακρή. Αυτό ήταν αιτία ο Μακρής να ορκιστεί εκδίκηση. Συναντήθηκαν με τον Μακρή όταν τον είχαν τον Μπριάζη μαζί με άλλους στο Σχολείο του Πυργετού και όπως αναφέρεται στο βιβλίο του Αντώνη Τάσου χαμογελώντας του είπε εδώ είσαι Γιαννάκη στον Ουρανό σε γύρευα.
Ο 27χρονος Κώστας Στεργιόπουλος γεννήθηκε στο Γοργογύρι Τρικάλων το 1917. Ήταν παντρεμένος με την Ελένη Τσιακμάκη από τον Πυργετό και είχε μία κόρη την Μαρία. Η ασχολία του ήταν γεωργικές δουλειές και στην κατοχή ήταν αγροφύλακας. Εντάχτηκε στην ΕΠΟΝ και με την ιδιότητα του αγροφύλακα μπορούσε να μετακινείται όλο το 24ωρο χωρίς να τον υποψιάζονται οι τριεψιλίτες. Έτσι μετέφερε ελαφρύ οπλισμό και μηνύματα στις ομάδες της αντίστασης. Αυτή του η δράση καρφώθηκε στους Γερμανούς και συνεργάτες του και στο μπλόκο των Γερμανών συνεργατών πιάστηκε στην καλύβα του Πουλιανίτη με την κατηγορία ότι έκρυβε όπλα. Καταδότης εδώ, όπως αναφέρει η κόρη του Μαρία, ήταν κάποιος Τσιαντούλας.
Ο 24χρονος Στέργιος Γάτσας γεννήθηκε το 1920 στα Τρίκαλα, τον είχε υιοθετήσει η Σαμαρινιώτισσα Σουλτάνα Γάτσα. Όσοι τον γνώρισαν λένε πως ήταν ένα ψηλό και με αθλητικό παράστημα παιδί. Αθώος και ευγενικός με όλους. Αυτό τον έκανε να ενταχθεί και αυτός στην ΕΠΟΝ και να δώσει όπως τόσα άλλα παιδιά τις δυνάμεις του για τον αγώνα εναντίων των κατακτητών. Επιστρέφοντας ο Στέργιος από μια επιχείρηση που είχαν κατά νου με άλλους και είχε προδοθεί, πήγαν να μείνουν σε κάποιο σπίτι. Ήταν τέσσερα άτομα. Ο ιδιοκτήτης για να τους προστατέψει τους είπε να μείνουν οι δύο για να φανούν σπιτικοί αλλιώς κινδύνευαν όλοι. Οι άλλοι να πάνε σε άλλο σπίτι. Έτσι έφυγαν ο Στέργιος Γάτσας και ο Αποστόλης Τσανάκας οι οποίοι αποφάσισαν να γυρίσουν στο σπίτι τους γιατί ήξεραν πολύ καλά την περιοχή.Έπεσαν όμως σε μπλόκο των Γερμανών και των συνεργατών τους.
Ο 22χρονος Απόστολος Τσανάκας γεννήθηκε στα Τρίκαλα το 1922 μαζί με τον Κώστα Σύρμπα είναι οι μικρότεροι από τους άλλους επονίτες που κρεμάστηκαν. Στην πινακίδα που του κρέμασαν οι Γερμανοί έγραφαν πως πυροβόλησε Γερμανούς. Δούλευε με τον πατέρα του σαν κτίστης. ήταν λιγόλογος, μετρημένος και ψύχραιμος. Από τις πρώτες ημέρες της Κατοχής εντάχτηκε σε ομάδες κρούσης μέχρι που έγινε η ΕΠΟΝ. Τότε μαζί με χιλιάδες άλλους νέους αγωνίστηκε μέσα από τις γραμμές της ΕΠΟΝ οργανωμένα πια εναντίον των κατακτητών. Μέχρι την ημέρα που πήρε μέρος στη απαγωγή των Δωσίλογων Τρικάλων αλλά προδομένη καθώς ήταν η επιχείρηση και όπως προαναφέραμε μαζί με τον Στέργιο Γάτσα πιάστηκαν στην επιστροφή στα σπίτια τους. Οι δικοί του και γνωστοί ακόμα που είχαν κάποιο μέσον προσπάθησαν να τον γλυτώσουν. Άκαρπες όμως όλες οι προσπάθειες. Ο οικογενειακός τους φίλος καθηγητής Κώστας Παπαστεργίου – Εράλδυς είπε στον πατέρα του να μην τρέξει γιατί βγήκε απόφαση θα κρεμαστεί.
Ο 22χρονος Κώστας Σύρμπας, τελευταίος από τους Επονίτες, Γεννήθηκε στα Τρίκαλα το 1922. Ο Κώστας ο Σύρμπας ήταν αγωνιστής και ενταγμένος στα δίκια του λαού από τα γεννοφάσκια του ακόμα. Γκαρσόνι μετά το δημοτικό γιατί ήταν παιδί πολυμελούς οικογένειας. Το 1939 εντάχτηκε στην ΟΚΝΕ, το 1940 είχε εκλεγεί σύμβουλος του εργατικού κέντρου Τρικάλων. Επειδή όμως δεν εντάχτηκε στην ΕΟΝ Νεολαίας του Μεταξά τον απέπεμψαν. Μπορούμε να πούμε πως αυτό το γκαρσόνι ήταν γεννημένος να μας κάνει υπερήφανους στο πέρασμα των αιώνων, η ζωή του, οι αγώνες του, ο τρόπος σκέψης και προπαντός ο Θάνατός του γίνονται σύμβολα ζωής. Τον Κώστα Σύρμπα τον πιάσανε στον Μύλο του Τσαγκάδα. Είχε ταμπουρωθεί εκεί απασχολώντας τους Γερμανούς και συνεργάτες τους για να καλύψει την φυγή συντρόφων του. Δυο ώρες πριν την εκτέλεση έγραψε ένα γράμμα για τον πατέρα του που όμως δεν έλαβε ποτέ, έκανε όμως το γύρω της Ευρώπης μέσα από τα αρχεία της Γκεστάπο.
18 Απρίλη 1944
Λατρευτέ μου Πατέρα.
Σε δυο ώρες θα με κρεμάσουν στην πλατεία γιατί είμαι πατριώτης. Δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτε. Μην πικραίνεσαι Πατέρα. Αυτό ήτανε γραφτό για μένα. Πεθαίνω με παρέα. Αντίο,… φιλώ την μητέρα και όλους. Χαιρετισμούς στους γείτονες. Καλή αντάμωση στον άλλο Κόσμο. Θα σας περιμένω Και η μέρα που θα φτάσετε θα είναι για μένα γιορτή. Τα πράγματά μου θα τα πάρετε από την αστυνομία. Το Πορτοφόλι δεν έχει μέσα τίποτα. Όμως είναι καινούργιο. Πάρτο εσύ πατέρα. Γεια σας. Να θυμάσαι πως ο γιος σου πάει πικραμένος γιατί δεν θα ακούσει τις καμπάνες της Ελευθερίας. Αντίο..Ζήτω η Ελευθερία… Κώστας Ήταν γραφτώ να πεθάνω Απρίλη.
Κάτι που κάνει ακόμα ποιο μισητούς τους Γερμανούς και τους ντόπιους συνεργάτες τους είναι που δεν παρέδιδαν τους νεκρούς στους οικείους τους να τους θάψουν. Όταν τους κατέβασαν από τις κρεμάλες τους έβαλαν σε ένα καμιόνι και τους γύριζαν για να χάσουν τα ίχνη τους. Για χρόνια οι χαροκαμένες μάνες έκλαιγαν πάνω από ένα τάφο που ήταν θαμμένος ένας Γερμανός εγκληματίας. Αυτό είχαν βρει φρεσκοσκαμμένο τάφο. Όταν όμως το 1949 πήγαν να κάνουν την εκταφή βρήκαν μέσα στον τάφο μόνο ένα κρανίο. Πολλά χρόνια αργότερα γίνονταν εργασίες για αποχέτευση απέναντι από τους στρατώνες Εκεί το μηχάνημα ξέθαψε ανθρώπινα οστά και πέντε κεφάλια. Ο Δήμαρχος Γιάννης Μάτης ειδοποίησε τους συγγενείς των παλικαριών, τα πήραν και τα έβαλαν σε ένα οστεοφυλάκιο στο 1ο Νεκροταφείο για να βρουν ανάπαυση. Τον καιρό της Χούντας το οστεοφυλάκιο εξαφανίστηκε.
Όνομα Συντάκτη
Γράφει ο Γεώργιος Τσιτιρίδης, δημοσιογράφος.
Βιβλιογραφία
Διαδικτυακή πηγή:
https://trikkipress.gr/
Ο συντάκτης φέρει την ευθύνη των κειμένων.
Greek