Μνημείο πεσόντων κατά τους Βαλκανικούς πολέμους (1912-13), Νεάπολη Κοζάνης

Το διάστημα 1912-1913 έχουμε τους Βαλκανικούς Πολέμους οι οποίοι χωρίζονται στον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο και στον Β’ Βαλκανικό Πόλεμο.

Αιτία για να ξεσπάσουν οι Βαλκανικοί Πόλεμοι στάθηκαν οι επεκτατικές βλέψεις των Βαλκανικών Κρατών καθώς και η επιθυμία τους να απελευθερώσουν ομοεθνείς πληθυσμούς τους, οι οποίοι μέχρι τότε βρίσκονταν υπό την κατοχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Μάλιστα, μπροστά στην αδυναμία τόσο της τελευταίας να ικανοποιήσει και να εξυπηρετήσει τα συμφέροντα και τις επιθυμίες όλων των πληθυσμών που βρίσκονταν υπό την κατοχή της όσο και των Μεγάλων Δυνάμεων να δώσουν μια λύση στο πρόβλημα, τα Κράτη της Ελλάδας, της Βουλγαρίας, της Σερβίας και του Μαυροβουνίου προχώρησαν στον σχηματισμό του Βαλκανικού Συνασπισμού, ο οποίος έπαιξε καθοριστικό ρόλο στο ξέσπασμα των Βαλκανικών Πολέμων.

Στόχος της Ελλάδας, κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους, ήταν να απελευθερώσει την Ήπειρο, τη Μακεδονία καθώς και τα νησιά του Αιγαίου.

Α’ Βαλκανικός Πόλεμος

Το 1912-1913 έχουμε τον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο ο οποίος έγινε από τη Συμμαχία των Κρατών Ελλάδας, Βουλγαρίας, Σερβίας και Μαυροβουνίου κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Τυπικά ξεκινάει στις 25 Σεπτεμβρίου 1912 από το Μαυροβούνιο το οποίο κηρύσσει πόλεμο κατά της Τουρκίας, ενώ η Ελλάδα εισέρχεται στον πόλεμο στις 5 Οκτωβρίου του ίδιο έτους πραγματοποιώντας επιθέσεις στην Μακεδονία και την Ήπειρο, οι οποίες αποτέλεσαν και τις κύριες περιοχές στις οποίες διαδραματίστηκε ο Α’ Βαλκανικός Πόλεμος για την Ελλάδα.

Τους επόμενους μήνες έχουμε μια σειρά από επιτυχίες του Ελληνικού Στρατού τόσο στην Μακεδονία και τη Θεσσαλία όσο και την Ήπειρο.

Στη Μακεδονία και τη Θεσσαλία, στις 6 Οκτωβρίου, η Στρατιά της Θεσσαλίας καταλαμβάνει την Ελασσόνα. Στη συνέχεια, κινείται προς τα στενά του Σαρανταπόρου και στις 9 Οκτωβρίου εξαναγκάζει τους Τούρκους να εγκαταλείψουν την περιοχή και να υποχωρήσουν προς τα Σέρβια και την Κοζάνη, ενώ δύο μέρες μετά, στις 11 Οκτωβρίου, τμήματα της Ταξιαρχίας Ιππικού καταλαμβάνουν την τελευταία. Μετά από αυτές τις επιτυχίες, η Στρατιά της Θεσσαλίας κινείται ανατολικά προκειμένου να απελευθερώσει τη Θεσσαλονίκη. Στις 16 Οκτωβρίου απελευθερώνεται η Βέροια και η Κατερίνη, ενώ στις 26 Οκτωβρίου οι Τούρκοι αναγκάζονται να διαπραγματευτούν και να παραδώσουν στους Έλληνες τη Θεσσαλονίκη και τον στρατό τους. Επιτυχίες σημειώνονται και τους επόμενους δύο μήνες του 1912 με την απελευθέρωση της Φλώρινας στις 7 Νοεμβρίου, της Καστοριάς στις 10 Νοεμβρίου και της Κορυτσάς στις 7 Δεκεμβρίου.

Στην Ήπειρο, ο Στρατός της Ηπείρου, αφού περνάει τον Άραχθο ποταμό, καταλαμβάνει πολύ γρήγορα την Πρέβεζα στις 21 Οκτωβρίου και το Μέτσοβο στις 10 Νοεμβρίου. Ακολούθως, ο Στρατός της Ηπείρου κινείται προς τα Ιωάννινα, τα οποία απελευθερώνονται στις 21 Φεβρουαρίου 1913, μετά από πολλές προσπάθειες και μετρώντας πολλές απώλειες από μεριάς των Ελλήνων.  Στη συνέχεια, ο Ελληνικός Στρατός κινείται βορειότερα και μέχρι τον επόμενο μήνα απελευθερώνει και τη Βόρεια Ήπειρο.

Παράλληλα με τον Ελληνικό Στρατό κινούνταν και το Ελληνικό Ναυτικό, το οποίο αποτελούσε τη μοναδική ναυτική δύναμη του Βαλκανικού Συνασπισμού και σημείωσε μεγάλες επιτυχίες όπως η απελευθέρωση της Χαλκιδικής στις 26 Οκτωβρίου, της Λήμνου και της Θάσου στις 8 Οκτωβρίου, της Ίμβρου, της Τένεδου και του Αγίου Ευστράτιου στις 18 Οκτωβρίου, της Σαμοθράκης στις 19 Οκτωβρίου, των Ψαρών στις 22 Οκτωβρίου, της Λέσβου στις 7 Δεκεμβρίου, της Χίου στις 21 Δεκεμβρίου και της Σάμου στις 2 Μαρτίου του επόμενου έτους (1913).

Στα μέσα του Νοεμβρίου του 1912, η Τουρκία βλέποντας πως ο Βαλκανικός Συνασπισμός υπερτερεί ζητάει ανακωχή την οποία η Ελλάδα απορρίπτει, καθώς δεν συμφωνεί με τους όρους που τίθενται, και συνεχίζει μόνη της τον πόλεμο κατά της Τουρκίας. Μετά την υπογραφή της ανακωχής, γίνεται μια προσπάθεια σύναψης ειρήνης μεταξύ του Βαλκανικού Συνασπισμού και της Τουρκίας. Ωστόσο, η αδυναμία της Τουρκίας να συμβιβαστεί οδηγεί στην διακοπή των διαπραγματεύσεων στις 24 Δεκεμβρίου 1912. Τελικά, μετά από πολλά επεισόδια και από την πίεση που ασκούσαν οι Μεγάλες Δυνάμεις, ο Α’ Βαλκανικός Πόλεμος τερματίζεται με τη Συνθήκη του Λονδίνου που υπογράφηκε στο Λονδίνο στις 30 Μαΐου 1913.

Β’ Βαλκανικός Πόλεμος

Το 1913 έχουμε τον Β’ Βαλκανικό Πόλεμο ο οποίος έγινε από τη Συμμαχία των Κρατών  Ελλάδας και Σερβίας κατά της Βουλγαρίας.

Πριν ακόμα λήξει ο Α’ Βαλκανικός Πόλεμος, η ρήξη ανάμεσα στα Κράτη του Βαλκανικού Συνασπισμού είχε αρχίσει να γίνεται εμφανής. Η Βουλγαρία, νιώθοντας αδικημένη, συγκριτικά με την Ελλάδα και τη Σερβία, από τον τρόπο με τον οποίο μοιράστηκαν τα εδάφη που είχαν απελευθερωθεί κατά τον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο, προχώρησε πολλές φορές στη δημιουργία επεισοδίων κατά των δύο τελευταίων χωρών. Τόσο η Ελλάδα όσο και η Σερβία έδειξαν να είναι πρόθυμες να λύσουν φιλικά τα προβλήματα που προέκυψαν με τη Βουλγαρία. Ωστόσο, η αδιαλλαξία της τελευταίας οδήγησε τη Σερβία και την Ελλάδα στο να συμμαχήσουν μεταξύ τους προκειμένου να αντιμετωπίσουν την βουλγαρική απειλή και στις 19 Μαΐου 1913 προχώρησαν στην υπογραφή συνθήκης ειρήνης, φιλίας και αμοιβαίας προστασίας στη Θεσσαλονίκη.

Έντονα προκλητική και βίαιη συνέχισε να είναι η στάση της Βουλγαρίας κατά των ελληνικών πληθυσμών της Μακεδονίας που είχαν απελευθερωθεί στη διάρκεια του Α’ Βαλκανικού Πολέμου. Στις 16 Ιουνίου 1913, ξεσπάει στη Μακεδονία ένοπλη σύγκρουση μεταξύ της Βουλγαρίας, από τη μία πλευρά, και της Ελλάδας, της Σερβίας και του Μαυροβουνίου, από την άλλη πλευρά. Στο σημείο αυτό έχουμε και επίσημα την έναρξη του Β΄ Βαλκανικού Πολέμου.

Μετά από την επίθεση των Βουλγάρων στη Μακεδονία, στις 16 Ιουνίου, και την απροθυμία τους να αποσυρθούν, η ΙΙ Μεραρχία Πεζικού αναλαμβάνει δράση και, στις 18 Ιουνίου, αναγκάζει τους Βούλγαρους να παραδοθούν καθαρίζοντας έτσι τη Θεσσαλονίκη από τα στρατεύματα των Βουλγάρων. Μετά την εκκαθάριση της Θεσσαλονίκης, στόχος του Ελληνικού Στρατού είναι η οριστική απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης. Αυτό προϋπέθετε  τη διάσπαση της οχυράς βουλγαρικής γραμμής Κιλκίς – Λαχανά – Δοϊράνης, πράγμα που ο Ελληνικός Στρατός τελικά καταφέρνει με τις μάχες Καλινόβου – Κιλκίς – Λαχανά (19 – 21 Ιουνίου 1913). Ακολουθούν οι σημαντικές μάχες της Δοϊράνης στις 22-23 Ιουνίου, της Στρώμνιτσας στις 26 Ιουνίου και του Ντεμίρ Χισάρ (σημερινό Σιδηρόκαστρο) στις 27 Ιουνίου καθώς και η κατάληψη της Γευγελής στις 20 Ιουνίου, των Σερρών στις 28 Ιουνίου, της Δράμας την 1^η Ιουλίου και η προσωρινή κατάληψη της Ξάνθης στις 13 Ιουλίου και της Γκιουμουλτζίνας (σημερινή Κομοτηνή) στις 16 Ιουλίου.  Οι δύο επόμενες μάχες, η μάχη  στα στενά της Κρέσνας στις 7 – 10 Ιουλίου και η μάχη στην Άνω Τζουμαγιά (σημερινό Μπλαγκόεφγκραντ) στις 18 Ιουλίου, υπήρξαν αιματηρές και έληξαν με νίκη των Ελλήνων.

Σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε και το ελληνικό ναυτικό με την κατάληψη της Καβάλας στις 27 Ιουνίου και την προσωρινή κατάληψη του Ντεντέαγατς (σημερινή Αλεξανδρούπολη) στις 12 Ιουλίου.

Στις 18 Ιουλίου οι πολεμικές συγκρούσεις σταματάνε και γίνεται ανακωχή. Ο Β’ Βαλκανικός Πόλεμος τερματίζεται και επίσημα με τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου που υπογράφηκε στις 28 Ιουλίου 1913.

Νεάπολη Κοζάνης

Η Νεάπολη απελευθερώθηκα στις 20 Οκτωβρίου 1912, κατά τον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο, με τη βοήθεια Κρητών οπλαρχηγών. Δύο από τις σημαντικότερες προσωπικότητες που πολέμησαν για την απελευθέρωση της Νεάπολης ήταν και οι Γεώργιος Δεδούσης και Ισίδωρος Σιδέρης. Ο πρώτος υπήρξε Λοχαγός Πεζικού και έπεσα ηρωικά πολεμώντας, ενώ ο δεύτερος διαδραμάτισε σημαντικότατο ρόλο κατά τους Βαλκανικούς πολέμους.