Ναπολέων Ζέρβας
Πρόκειται για μια ορειχάλκινη κατασκευή η οποία δημιουργήθηκε από τον γλύπτη Πέτρο Μωραΐτη το 2000. Ο Ζέρβας αναπαρίσταται με στρατιωτική στολή, μεγάλο μούσι και μακρόστενο μουστάκι. Πάνω στην πρόσοψη του βάθρου είναι χαραγμένα τα λόγια:
ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ
ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΖΕΡΒΑΣ
ΑΡΧΗΓΟΣ
ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ
ΕΟΕΑ – ΕΔΕΣ
1891 – 1957
Πάνω στην προτομή υπάρχει εγχάρακτη η υπογραφή του γλύπτη: Π. ΜΩΡΑΪΤΗΣ
Τοποθεσία
Η προτομή του αρχηγού του ΕΔΕΣ Ναπολέοντα Ζέρβα βρίσκεται τοποθετημένη σε πάρκο στην αρχή της οδού που φέρει το όνομα του στην πόλη των Ιωαννίνων
Πατρότητα
Η προτομή είναι έργο του Πέτρου Μωραΐτη. Γεννήθηκε στην Τήνο το 1913. Μαθήτευσε κοντά στους γλύπτες Γιαννούλη Χαλεπά και Κωνσταντίνο Περράκη. Αργότερα οι Μιχάλης Τόμπρος και Αντώνιος Σώχος πρόσεξαν τη δουλειά του και τον ενθάρρυναν να ακολουθήσει το ταλέντο του και το όνειρό του. Το 1937, δημιούργησε το δικό του εργαστήριο στην Τήνο. Από το 1949 το κύριο επάγγελμά του ήταν αυτό του στρατιωτικού. Ως στρατιωτικός οργάνωσε το εργαστήριο Χαλκοπλαστικής-Χαλκοχυτικής των Ενόπλων Δυνάμεων. Μέχρι το 1969 που αποστρατεύτηκε, είχε φιλοτεχνήσει πολυάριθμα γλυπτά πεσόντων, ηρώα, προτομές και ανδριάντες.
Ο Ναπολέων Ζέρβας γεννήθηκε στην Άρτα (17 Μαΐου 1891). Καταγόταν από την ιστορική σουλιώτικη φάρα των Ζερβαίων. Ήταν ο ιδρυτής και ο αρχηγός της αντιστασιακής οργάνωσης Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Στρατός (ΕΔΕΣ) ο οποίος ιδρύθηκε στις 11 Σεπτεμβρίου 1941 και στις 28 Ιουλίου 1942 ανήγγειλε την ίδρυση των Εθνικών Ομάδων Ελλήνων Ανταρτών (ΕΟΕΑ). . Δεν είχε κατορθώσει να αποφοιτήσει από τη Σχολή Ευελπίδων αλλά από τη Σχολή Υπαξιωματικών το 1914. Από το 1916 είχε συνταχθεί με τους Βενιζελικούς στη Θεσσαλονίκη διακρινόμενος ως επιτελάρχης του στρατηγού Ιωάννου στην ταξιαρχία Αρχιπελάγους. Ως φανατικός βενιζελικός έλαβε μέρος σε όλα τα στρατιωτικά κινήματα της περιόδου 1916-35. Καταδικάστηκε σε ισόβια ως “αρχηγός στάσεως”, στα 1924, και αμνηστεύτηκε δύο χρόνια αργότερα, από τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Η οργάνωση του, το Ε.Δ.Ε.Σ. διακρίθηκε σε πολλές επιχειρήσεις και μάχες εναντίον των Ιταλών και των Γερμανών, και στη διάρκεια της κατοχής ήλεγχε την Ήπειρο. Μετά την απελευθέρωση ίδρυσε πολιτικό σχηματισμό, το Εθνικό Κόμμα, εξέλεξε 20 βουλευτές μεταξύ των οποίων ήταν και ο ίδιος. Διατέλεσε Υπουργός Δημόσιας Τάξης καθώς και ανέλαβε καθήκοντα και στο Υπουργείο Δημοσίων Έργων. Απεβίωσε στην Αθήνα στις 10 Δεκεμβρίου 1957.
Η προτομή στο σημείο που έχει τοποθετηθεί δεν είναι καθόλου τυχαία. Βρίσκεται ακριβώς στην αρχή της κεντρικής οδού της πόλεως που φέρει το όνομα του Ναπολέοντος Ζέρβα. Αυτό θα συμβεί λίγους μήνες μετά τον θάνατο του Ναπολέοντα Ζέρβα, το δημοτικό συμβούλιο δίνει το όνομα του αρχηγού του ΕΔΕΣ σε οδό της πόλης. Με την απόφαση αυτή, η οδός Μανωλιάσσης, η οποία εκτεινόταν πέραν της πλατείας Ομήρου, μετονομάζεται σε Ναπ. Ζέρβα. Στη σχετική συνεδρίαση, οι δημοτικοί σύμβουλοι εξαίρουν την προσωπικότητα του Ζέρβα.
Επίσης αξίζει να σημειωθεί ότι στο τέλος της οδού αυτής επί της πλατείας Ομήρου έχει στηθεί προτομή του Άρη Βελουχιώτη που αποτελεί δημιούργημα του γιαννιώτη γλύπτη Κώστα Καζάκου. Η προτομή του Ναπολέοντα Ζέρβα διά χειρός του Πέτρου Μωραΐτη στήθηκε το 2000 στο παρκάκι της «Αίγλης», στην αρχή της ομώνυμης οδού. Οι Άρης Βελουχιώτης –και Ναπολέων Ζέρβας έχει πολλές φορές γραφεί ότι είχαν κοινό εχθρό, αλλά διαφορετικές πολιτικές βλέψεις. Ο αρχηγός της αντιστασιακής οργάνωσης ΕΔΕΣ, Ναπολέων Ζέρβας, όταν ξεκίνησε τη δράση του στο αντάρτικο το 1942 συνεργάστηκε με τον ΕΛΑΣ και τον Άρη Βελουχιώτη, στη μεγαλύτερη πράξη της εθνικής αντίστασης, την ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου. Στη συνέχεια όμως, ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ οδηγήθηκαν σε σφοδρή σύγκρουση που θεωρείται ως ο πρώτος εμφύλιος.
Στην συγκεκριμένη προτομή δεν έχει πραγματοποιηθεί κάποια κατάθεση στεφάνων. Τέλος στο μνημείο δεν έχουν πραγματοποιηθεί ενέργειες υπό τη μορφή βανδαλισμού.
Όνομα Συντάκτη
Γράφει η Ηλέκτρα-Ηρώ Ζώτου, φοιτήτρια του Π.Τ.Δ.Ε. του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.
Βιβλιογραφία
Παπασταύρος, Α.Ι. (2009). «ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΓΛΥΠΤΟΘΗΚΗ ένας άγνωστος κόσμος», Κατηγορία: Καλλιτέχνες Ανακτήθηκε από: https://zsgiannina.gr
Πασαλίδης Θ. (2018) Η υπαίθρια γλυπτική των Ιωαννίνων. Ανακτήθηκε από:https://odosell.blogspot.com/2013/09/blog-post_5738.html
Λυγεράκης Γ.(1982), Η αλήθεια για την Εθνική αντίσταση υπό τον στρατηγόν Ναπολέοντα Ζέρβα, Αθήνα: Έκδοση πανελληνίου Συνδέσμου Αγωνιστών Εθνικής Αντιστάσεως ΕΟΕΑ-ΕΔΕΣ
Κυτσάκη Α. (2015), Τα γλυπτά των Ιωαννίνων, προπτυχιακή πανεπιστημιακή εργασία,Ανακτήθηκε από : http://anyflip.com/onzr/omon/basic
Η μηχανή του χρόνου (2019) Άρης Βελουχιώτης – Ναπολέων Ζέρβας. Είχαν κοινό εχθρό, αλλά διαφορετικές πολιτικές βλέψεις. Ο εμφύλιος του βουνού… Ανακτήθηκε από: https://www.mixanitouxronou.gr
Ιστοσελίδα ‘Γλυπτά της Αθήνας’. Ανακτήθηκε από: http://www.athenssculptures.com/2014/05/napoleon-zervas.html
Ο συντάκτης φέρει την ευθύνη των κειμένων.
Greek