Σαμουήλ
Αναπαρίσταται ο καλόγερος Σαμουήλ (1768-1803). Το ύψος του είναι 1,9 μέτρα και το πλάτος του 40 εκατοστά. Η προτομή είναι κατασκευασμένη από ορείχαλκο (Παπασταύρος, 2009). Συνοδεύεται από την επιγραφή
«ΕΘΝΟΜΑΡΤΥΡΑΣ ΚΑΛΟΓΕΡΟΣ ΣΑΜΟΥΗΛ ΚΟΥΓΚΙ 1803»
Το Κούγκι ήταν ο τόπος και το 1803 το έτος θανάτου του Σαμουήλ. Αναγράφονται, επίσης, τα ονόματα του Συλλόγου Φίλων του Σουλίου που ανέλαβε την πρωτοβουλία της εγκατάστασης του γλυπτού, του Ταχυδρομικού Ταμιευτηρίου που ανέλαβε τη χορηγία, και το έτος των αποκαλυπτηρίων (1980).
Τοποθεσία
Το γλυπτό βρίσκεται στο Σούλι Θεσπρωτίας, στον χώρο των πολιτιστικών εκδηλώσεων, μπροστά από τα γραφεία της πρώην κοινότητας Σουλίου, δίπλα από την προτομή του Φώτου Τζαβέλα
Πατρότητα
Την προτομή του καλόγερου Σαμουήλ φιλοτέχνησε ο γλύπτης Θόδωρος Παπαγιάννης (1942- ). Ο Παπαγιάννης γεννήθηκε στο Ελληνικό Ιωαννίνων. Σπούδασε χαλκογλυπτική και γυψοτεχνική στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών. Μετεκπαιδεύτηκε στο Παρίσι και στο πλαίσιο των σπουδών του έκανε πολλά ταξίδια σε Ελλάδα και διεθνώς. Το 1991 εκλέχτηκε καθηγητής στην Α.Σ.Κ.Τ. Το 1985 τιμήθηκε με το Πρώτο Βραβείο για το μνημείο Εθνικής Αντίστασης στον Βόλο και για το μνημείο Εξέγερσης Πολυτεχνείου στα Γιάννενα. Άλλα έργα του είναι ο ανδριάντας του Ελευθέριου Βενιζέλου στα Γιάννενα και η προτομή του Γιώργου Σεφέρη στην Αθήνα. Το καλλιτεχνικό του έργο είναι επηρεασμένο από τη σύγχρονη και την προϊστορική γλυπτική.
Το 2009 ο Παπαγιάννης δημιούργησε στο πρώην σχολείο του Ελληνικού Ιωαννίνων το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης «Θόδωρος Παπαγιάννης», στο οποίο βρίσκονται εκθέματα με αναφορές σε διάφορες ιστορικές περιόδους, από την Τουρκοκρατία μέχρι το Πολυτεχνείο, πορτρέτα εξεχόντων προσώπων και καθημερινών ανθρώπων, μετάλλια και νομίσματα, καθώς και αναπαράσταση παλιάς σχολικής τάξης.
Το γλυπτό αφορά στον καλόγερο Σαμουήλ. Ο μοναχός της Αγίας Παρασκευής στο Κούγκι καταγόταν πιθανώς από τη Στενή Ευβοίας και παρουσιάζεται ως μαθητής του Κοσμά του Αιτωλού. Εγκαταστάθηκε στο Σούλι και συνέβαλε στην αντίσταση των Σουλιωτών απέναντι στον Αλή Πασά, κυρίως στην τρίτη πολιορκία του Σουλίου (1803). Το όνομά του έμεινε γνωστό από τον Περραιβό για την εκούσια ανατίναξη της εκκλησίας της Αγίας Παρασκευής μετά τη συνθηκολόγηση των Σουλιωτών με τον Αλή, η οποία χρησίμευε και ως προπύργιο και πυριτιδαποθήκη. Η ανατίναξη προκάλεσε τον θάνατο του ίδιου και των πέντε εναπομεινάντων συμπολεμιστών του, αλλά και των απεσταλμένων του Αλή που είχαν πάει για τη μεταφορά των πολεμοφοδίων (Περραιβός, 1857).
Ο Περραιβός καταλογίζει στον Σαμουήλ ευθύνες για την πτώση του Σουλίου, εξαιτίας της αρνητικής του επίδρασης στο ακμαίο φρόνημα των Σουλιωτών. Ωστόσο, συμβάλει μέσω της αφήγησής του στην αναγνώριση του Σαμουήλ ως ήρωα και ως πρότυπο απελπισμένου αλλά ακατάβλητου υπερασπιστή της ελευθερίας.
Αξίζει να αναφερθεί ότι νεώτεροι ιστορικοί αποδίδουν την ανατίναξη στο Κούγκι στον Φώτο Τζαβέλα, μετά από συμφωνία του τελευταίου με τον Αλή. Καταλογίζουν στον Περραιβό μεροληπτική στάση υπέρ των Τζαβελαίων και προσπάθεια απόδοσης ευθυνών σε άλλους αγωνιστές, όπως τον Πήλιο Γούση, το όνομα του οποίου προσπαθούν να αποκαταστήσουν νεότερες έρευνες, τον Λάμπρο Κουτσονίκα, τον Κίτσο Μπότσαρη ή τον Σαμουήλ.
Δεν έχουν αναφερθεί περιστατικά βανδαλισμού. Η προτομή του Σαμουήλ περιλαμβάνεται σε εκατοντάδες κάθε χρόνο φωτογραφίες επισκεπτών. Στην επέτειο της ανατίναξης του Κουγκίου κάθε τελευταία Κυριακή του Μαΐου, οι εκπρόσωποι διαφόρων πολιτικών και πολιτιστικών φορέων βγάζουν τον λόγο τους μπροστά στο γλυπτό, ως απότιση φόρου τιμής στον καλόγερο.
Γράφει ο Κωνσταντίνος Φωτίου, εκπαιδευτικός-μεταπτυχιακός φοιτητής.
Όνομα Συντάκτη
Βιβλιογραφία
Αντωνοπούλου, Ζ. (2003), Τα γλυπτά της Αθήνας: υπαίθρια γλυπτική 1834-2004, Εκδόσεις Ποταμός, Αθήνα
Ελλάς: η ιστορία και ο πολιτισμός του Ελληνικού Έθνους από τις απαρχές μέχρι σήμερα (1998), Εκδόσεις Πάπυρος, Αθήνα, 2ος τόμος.
Παπασταύρος, Α. (2009), Ιωαννίνων Γλυπτοθήκη: ένας άγνωστος κόσμος, Εκδόσεις Απειρωτάν, Αθήνα.
Περραιβός Χ. (1857), Ιστορία του Σουλλίου και Πάργας, Αθήνα, 2ος τόμος.
Διαδικτυακές πηγές:
Ιστοσελίδα Θόδωρου Παπαγιάννη. Ανακτήθηκε στις 19 Νοεμβρίου 2019 από: http://theodoros-papagiannis.gr/
Ιστοσελίδα Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης «Θόδωρος Παπαγιάννης». Ανακτήθηκε στις 19 Νοεμβρίου 2019 από: https://mcap.gr/
Ο συντάκτης φέρει την ευθύνη των κειμένων.
Greek