Λυκούργος Λογοθέτης, Πυθαγόρειο, Σάμος

Στις αρχές του 19^ου αιώνα στο νησί της Σάμου αντιμάχονται δύο παρατάξεις με ονόματα «ειρωνικά»: Την παράταξη των κοτζαμπάσηδων ο λαός την ονόμασε «Καλλικάντζαρους», θεωρώντας πως «σαν τα τρωκτικά της λαογραφίας ροκανίζουν τον πλούτο της κοινωνίας». Οι κοτζαμπάσηδες απάντησαν βαπτίζοντας την λαϊκή παράταξη «Καρμανιόλους», δηλαδή οπαδούς της Γαλλικής Επανάστασης (Το θεωρούσαν βρισιά…). Αρχηγός των «καρμανιόλων» αναδεικνύεται ο Λογοθέτης. Οι διώξεις που θα υποστεί από τους κοτζαμπάσηδες (που συνεργάζονταν με τις Οθωμανικές αρχές) θα τον διώξουν για χρόνια από το νησί. Μετά από μια ζωή σαν παραμύθι θα βρεθεί στη Σμύρνη και θα μυηθεί στην Φιλική Εταιρεία τον Ιούνιο του 1819 από τον Αριστείδη Παππά.

Λίγο πριν από την έναρξη της Επανάστασης του 1821 διορίστηκε από τον Αλέξανδρο Υψηλάντη αρχηγός των επαναστατικών δυνάμεων της Σάμου. Στο νησί έφθασε στις 24 Απριλίου, μία εβδομάδα μετά την κήρυξη της Επανάστασης στη Σάμο από τον καπετάν Κωνσταντή Λαχανά. Η αντίδραση των κοτζαμπάσηδων ήταν μνημειώδης: Με μηνύματά τους, ζητούν από τον τοπάρχη της Ασίας, Ελέζογλου, και από τον πασά της Ρόδου χίλιους στρατιώτες και ναυτικό, ενώ συγκροτούν σώμα εκατό μισθοφόρων για να φυλάει τον μουσελίμη (αρμοστή) Αχμέτ Σελαχόρ.

Ο Λογοθέτης αμέσως ανέλαβε την αρχηγία και επιδόθηκε στην πολιτική και στρατιωτική οργάνωση των επαναστατημένων Σαμιωτών, δείχνοντας πολιτική οξυδέρκεια και μεγάλη οργανωτική ικανότητα. Το πρώτο του μέλημα ήταν η συμφιλίωσή του με τους «Καλλικάντζαρους», με αποτέλεσμα να μην αμφισβητηθεί η εξουσία του σε όλη τη διάρκεια του Αγώνα. Στις 8 Μαΐου, σε μεγάλη συγκέντρωση στο Νέο Καρλόβασι κηρύχθηκε και επίσημα η Επανάσταση στο νησί και στις 12 Μαΐου ο Λυκούργος Λογοθέτης αναγορεύεται Γενικός Διοικητής και Στρατηγός της Σάμου.

Όταν έμαθε ο σουλτάνος Μαχμούτ για την επανάσταση της Σάμου έδωσε εντολή να γεμίσουν με χώμα το θαλάσσιο στενό με την Τουρκία για να περάσει ο στρατός του. Πρόκειται για ιστορικό γεγονός και επιχείρησαν να το κάνουν, χωρίς επιτυχία βέβαια. Τελικά ο ναύαρχος Καρά Αλή θα επιχειρήσει ορθολογική απόβαση στη Σάμο. Με την καθοδήγηση του Λογοθέτη και με πέντε μόνο κανόνια οι Σαμιώτες θα συντρίψουν τους Οθωμανούς στον κάβο Τζωρτζή, που ονομάστηκε από τότε Κάβο Φονιάς, λόγω του χαλασμού. Στο σημείο αυτό πρέπει να επισημανθεί η εξής λεπτομέρεια. Οι Σαμιώτες δεν είχαν μπαρούτι! Τους το εξασφάλισε ο δάσκαλος Ιγνάτιος με μια απίθανη διαδικασία επεξεργασίας … περιττωμάτων από πουλιά!!

Στο μεταξύ, κατά τη διάρκεια της απουσίας του, λόγω της φυλάκισης του για την καταστροφή της Χίου, είχαν αναζωπυρωθεί οι εμφύλιες διαμάχες στη Σάμο, μεταξύ των «Καρμανιόλων» και «Καλλικάντζαρων». Ο Λογοθέτης, με το αναμφισβήτητο κύρος που διέθετε, ανέλαβε και πάλι καθήκοντα διοικητή, μετά την επιστροφή του στην πατρίδα, στις 10 Ιανουαρίου 1823. Αφού επανέφερε την ενότητα, οργάνωσε από την αρχή την άμυνα της Σάμου και το 1824 ήταν έτοιμος να αποκρούσει τις νέες προσπάθειες των Τούρκων να προσβάλουν το νησί.

Όταν ο οθωμανικός στόλος υπό τον Χοσρέφ Πασά εμφανίστηκε στη Σάμο, πολλοί ήταν εκείνοι που ήθελαν να παραδοθούν ή να εγκαταλείψουν το νησί. Σε μεγάλη συγκέντρωση των κατοίκων, ο Λυκούργος Λογοθέτης μίλησε με ρεαλισμό κι έπεισε τους συμπατριώτες του ότι η μόνη διέξοδος ήταν να παραμείνουν στην πατρίδα τους και να πολεμήσουν ως το τέλος. Ο εμπνευσμένος λόγος του ενθουσίασε τους Σαμιώτες, οι οποίοι οχύρωσαν το νησί αποτελεσματικά. Την 31^η Ιουλίου 1824, ελληνικά πλοία έπλευσαν προς τα τούρκικα παράλια και συγκεκριμένα προς το στενό της Μυκάλης, όπου ανακάλυψαν συγκεντρωμένα τα Οθωμανικά πλοία, που προορίζονταν για την επιχείρησης κατάληψης της Σάμου. Τα ελληνικά πλοία αψιμάχησαν με τα οθωμανικά, τις τρεις πρώτες μέρες του Αυγούστου, σε προσπάθεια να τους αναχαιτίσουν.

Στις 4 Αυγούστου ο εχθρικός στόλος εξόρμησε εναντίον των ελληνικών πλοίων, τα οποία τον υποδέχτηκαν με βολές κανονιών. Μετά από πολλές προσπάθειες ο Κανάρης κατάφερε να ματαιώσει την έφοδο του εχθρού, αν και δεν κατάφερε, βέβαια, να τους εξοντώσει. Την επομένη, (17 Αυγούστου με το νέο ημερολόγιο), με επικεφαλή τον Κων/νο Κανάρη και τους Τσαπέλη, Ματρόζο, Ραφαλιά, Ρομπότση και Βατικιώτη, κατέστρεψαν με κανονιοβολισμούς πολλά από τα οθωμανικά πλοία. Επιπλέον, πλοία από τις Σπέτσες και την Ύδρα έσπευσαν στο σημείο και με τα πυροβόλα τους κατάφεραν να αποσυντονίσουν τον εχθρό. Ο Χοσρέφ Πασάς βλέποντας τα όσα διαδραματίζονταν, προτίμησε να τερματίσει τη ναυμαχία και να οπισθοχωρήσει.

Μετά από όλα όσα συνέβησαν, ο Λυκούργος Λογοθέτης το 1831 ξεκίνησε την ανέγερση του Ιερού Ναού της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος. Ο ναός ανεγέρθηκε σε ανάμνηση της σωτήριας νίκης των Σαμιωτών στη ναυμαχία που έλαβε χώρα στα στενά της Μυκάλης με τον Οθωμανικό στόλο την 6^η Αυγούστου του 1824, που συμπίπτει με την ημέρα εορτασμού της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος. Βέβαια, δεν κατάφερε να ολοκληρώσει την ανέγερση του Ναού αυτού, καθώς έφυγε από τη ζωή στις 22 Μαΐου του 1850. Η ολοκλήρωση του Ναού έγινε από δική του χρηματοδότηση. Όταν το έργο τελείωσε οι Σαμιώτες ανέγειραν στον προαύλιο χώρο του Ιερού Ναού ένα άγαλμα προς τιμήν του Λυκούργου Λογοθέτη, το οποίο και παρουσιάζεται στην παρούσα εργασία, που φέρει πάνω τα στοιχεία του. Το άγαλμα αυτό τιμούσε τον ηγέτη της Σάμου που κατάφερε να απελευθερώσει το νησί πολλές φορές. Επίσης, σε μαρμάρινη πλάκα μπροστά στο άγαλμα χαράχτηκε η εμβληματική απόδοση του γεγονότος: «ΧΡΙΣΤΟΣ ΣΑΜΟΝ ΕΣΩΣΕΝ ΤΗ ΕΚΤΗ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1824».