Μνημείο απαγχονισθέντων και Εθνικής Αντίστασης
Το μνημείο αποτελείται από μια ορειχάλκινη τρίπλευρη στήλη, τοποθετημένη σε μαρμάρινο βάθρο με σκαλοπάτια που περιβάλλεται από δύο τοξωτές ζαρντινιέρες, επενδεδυμένες με λευκή λαξεμένη πέτρα.
Σε κάθε πλευρά της στήλης είναι χαραγμένες οι μορφές των τριών απαγχονισθέντων κατά την κατοχή. Στην πρόσθια όψη της είναι χαραγμένη η εξής επιγραφή:
ΜΕΓ. ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ
14 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1944
ΑΠΗΓΧΟΝΗΣΘΗΣΑΝ
ΟΙ ΗΡΩΕΣ
ΧΡΗΣΤΟΣ
ΣΑΛΑΚΟΣ
ΠΑΝΟΣ
ΣΟΥΛΟΣ
ΑΒΡΑΑΜ
ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣΔΗΣ
ΑΠΟ ΤΟΥΣ
ΓΕΜΑΝΟΥΣ ΝΑΖΙ
ΚΑΤΑΚΤΗΤΕΣ
ΜΕ ΑΛΛΟΥΣ 120
ΠΑΤΡΙΩΤΕΣ ΠΟΥ
ΕΚΤΕΛΕΣΘΗΚΑΝ
ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΜΕΡΑ
ΣΤΗΝ ΑΓΙΑ ΤΡΙΑΔΑ
Στο κάτω μέρος της αριστερής όψης είναι χαραγμένη η επιγραφή:
Ο ΔΗΜΟΣ ΑΓΡΙΝΙΟΥ
ΤΙΜΩΝΤΑΣ ΤΗ ΘΥΣΙΑ
ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΗΡΩΩΝ ΑΝ-
ΗΓΕΙΡΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΜΝΗΜΕΙΟ
1999
Η στήλη πλαισιώνεται από αναπαραστάσεις των τριών φανοστατών στους οποίους είχαν κρεμαστεί οι εκτελεσθέντες.
Το μνημείο κατασκευάστηκε με πρωτοβουλία του Δήμου Αγρινίου, μετά από αίτημα των συγγενών των απαγχονισθέντων προς τη δημοτική αρχή το 1996 και ανεγέρθη το 2004
Τοποθεσία
Το μνημείο βρίσκεται στο βορειοανατολικό άκρο της κεντρικής πλατείας του Αγρινίου (πλατεία Δημοκρατίας), η οποία συνορεύει βόρεια με την οδό Ι. Σταΐκου και νότια με την οδό Μπαϊμπά. Ακτινωτά από την πλατεία ξεκινάνε οι οδοί Χ. Σαλάκου, Α. Αναστασιάδη και Π. Σούλου.
Πατρότητα
Το μνημείο είναι έργο του Θύμιου Πανουργιά. Ο γλύπτης Θύμιος Πανουργιάς γεννήθηκε στο Αγρίνιο το 1931. Σπούδασε γλυπτική στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών, κατά τα έτη 1951-1956, με καθηγητή τον Γιάννη Παππά και συνέχισε με υποτροφία του Ι.Κ.Υ. στην École des Beaux-Arts του Παρισιού, από το 1960 έως το 1963, με καθηγητή τον Louis Leygue.
Η πρώτη ατομική έκθεση του Θύμιου Πανουργιά πραγματοποιήθηκε το 1969 στην αίθουσα του Βρετανικού Συμβουλίου στην Αθήνα ενώ ακολούθησαν κι άλλες στην Ελλάδα αλλά και στον Καναδά, το 1972. Επίσης, συμμετείχε σε πλήθος ομαδικών και διεθνών εκθέσεων, με πιο σημαντικές τις Μπιενάλε της Αλεξάνδρειας το 1965, όπου κέρδισε και το αργυρό μετάλλιο, του Σάο Πάολο το 1969, της Βουδαπέστης το 1971 και της Βενετίας το 1972.
Υπήρξε ιδρυτικό μέλος του Κέντρου Εικαστικών Τεχνών και του Συλλόγου Γλυπτών, του οποίου διετέλεσε πρόεδρος για 6 χρόνια. Δίδαξε γλυπτική ως καθηγητής στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας (1972-1998) και ως επισκέπτης καθηγητής στη Σχολή Καλών Τεχνών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (1986-1987).
Στα έργα του χρησιμοποιεί πέτρα, μάρμαρο, μέταλλο και ξύλο ενώ εμφανής είναι η εξοικείωση του με τις σύγχρονες τάσεις της γλυπτικής και με μορφές της λαϊκής παράδοσης. Οι συνθέσεις του συχνά είναι συμπαγείς και μετωπικές, με μια στατικότητα που θυμίζει την αρχαϊκή τέχνη. Ωστόσο, κυριαρχεί η ανθρώπινη μορφή, η παρουσία της οποίας συνδυάζεται πολλές φορές με την αφαιρετική απόδοση του φυσικού περιβάλλοντος. Μέσα από διακριτικές αναφορές στον κυβισμό και την αφαίρεση ενισχύεται ο μνημειακός χαρακτήρας των έργων του. Η αρμονική αλληλουχία στιβαρών όγκων που εναλλάσσονται με κοιλότητες και εσοχές στην επιφάνεια του υλικού αποτελεί χαρακτηριστικό του εικαστικού του ιδιώματος.
Ο Θύμιος Πανουργιάς φιλοτέχνησε πολλά έργα για δημόσιους χώρους, όπως τα μνημεία για την Εθνική Αντίσταση στον Πύργο, τη Λαμία και την Άμφισσα, το μνημείο της εξέγερσης των καπνοπαραγωγών και της θυσίας του Βλάχου στη Σφήνα, το μνημείο των πεσόντων στην πλατεία Δημάδη στο Αγρίνιο κ.α. Πέθανε το 2015, σε ηλικία 84 ετών
Στις 14 Απριλίου 1944, Μεγάλη Παρασκευή, εκτυλίχθηκε στο Αγρίνιο μια μεγάλη θηριωδία των Γερμανών κατακτητών: ο απαγχονισμός των Πάνου Σούλου, Χρήστου Σαλάκου και Αβραάμ Αναστασιάδη και η μαζική εκτέλεση άλλων 117 αντιστασιακών.
Πέντε μέρες πριν, στις 9 Απριλίου 1944, αντάρτες του ΕΛΑΣ είχαν στήσει ενέδρα μεταξύ των χωριών Σταμνά και Αγγελόκαστρο και ανατίναξαν την αμαξοστοιχία που μετέφερε πολεμικό υλικό και καύσιμα για τον ανεφοδιασμό των γερμανικών αεροπλάνων που βρίσκονταν στο αεροδρόμιο του Αγρινίου. Οι απώλειες για τους Γερμανούς ήταν μεγάλες, καθώς στη μάχη που ακολούθησε σκοτώθηκαν δεκάδες Γερμανοί και αρκετοί τραυματίστηκαν και αιχμαλωτίστηκαν. Ανάμεσα στους νεκρούς ήταν κι ένας ταγματάρχης των S-S. Το γεγονός αυτό προκάλεσε την οργή των Γερμανών, οι οποίοι προχώρησαν σε αντίποινα. Με τη βοήθεια του ταγματάρχη Γ. Τολιόπουλου και του τάγματος ασφαλείας του οποίου ήταν επικεφαλής, συνελήφθησαν 450 άτομα και οδηγήθηκαν στις φυλακές του Αγρινίου, γνωστές και ως «φυλακές της Αγίας Τριάδας».
Ξημερώνοντας η 14η Απριλίου 1944, στις 04:45 πμ, ο αρχιφύλακας λοχίας Καρλ Βέρνερ μπήκε στη φυλακή και φώναξε τα ονόματα των Σούλου Παναγιώτη, Σαλάκου Χρήστου και Αναστασιάδη Αβραάμ. Οι τρεις κρατούμενοι οδηγήθηκαν βίαια σε αυτοκίνητο και μεταφέρθηκαν στην κεντρική πλατεία, που τότε ονομαζόταν πλατεία Μπέλλου (σήμερα λέγεται πλατεία Δημοκρατίας). (Η Νέα Εποχή, 2011). Εκεί τους κρέμασαν στους φανοστάτες της πλατείας. Τα άψυχα σώματά τους παρέμειναν κρεμασμένα σε κοινή θέα, προς παραδειγματισμό όλων, μέχρι το μεσημέρι του Μεγάλου Σαββάτου. Ο Παναγιώτης Σούλος ήταν 22 χρονών, ο Χρήστος Σαλάκος 23 και ο Αβραάμ Αναστασιάδης ήταν 52.
Το μνημείο απαγχονισθέντων βρίσκεται στο σημείο που κρεμάστηκε ο Α. Αναστασιάδης.
Κάθε χρόνο, την Μεγάλη Παρασκευή, μπροστά από το μνημείο αποδίδονται στεφάνια ως φόρο τιμής στους τρεις εκτελεσθέντες της κεντρικής πλατείας κατά την κατοχή. Στην κατάθεση στεφάνων συμμετέχουν ο Δήμος Αγρινίου, κόμματα, αντιστασιακές οργανώσεις και η Ιστορική Αρχαιολογική Εταιρία Δυτικής Στερεάς Ελλάδας .
Στο παρελθόν, το μνημείο είχε υποστεί βανδαλισμό με graffiti, ωστόσο σήμερα έχει αποκατασταθεί.
Όνομα Συντάκτη
Γράφει η Ευαγγελία Ντούλκα, φοιτήτρια του Π.Τ.Δ.Ε. του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.
Βιβλιογραφία
Δενεζάκης, Α. (2020, Απρίλιος 14). 14 Απρίλη 1944. Η εκτέλεση των 120 στο Αγρίνιο. Ημεροδρόμος. https://www.imerodromos.gr/14-aprili-1944-i-ektelesi-ton-120-sto-agrinio/
Η Νέα Εποχή (2011, 2 Σεπτεμβρίου). Μνήμες και αναδρομές: Πώς καταγράφηκε στον τύπο της εποχής η εκτέλεση των 120. Η Νέα Εποχή. http://www.epoxi.gr/memories3%CE%B3.htm
Η Νέα Εποχή (2017, 13 Ιουνίου). Μνήμες και αναδρομές: Η Μεγάλη Παρασκευή του 1944. Η Νέα Εποχή. http://www.epoxi.gr/memories3.htm
Agrinionews.gr (2013, 28 Απριλίου). Τι υπήρχε 69 χρόνια πριν στο σημείο όπου είναι το μνημείο που βανδαλίσατε; www.agrinionews.gr http://www.agrinionews.gr
Agrinionews.gr (2020, 17 Απριλίου). Aγρίνιο: Στεφάνια στη μνήμη των απαγχονισθέντων ηρώων του 1944. www.agrinionews.gr https://www.agrinionews.gr/stefania-sti-mnimi-ton-apagchonisthenton-iroon-1944/
ΤοΒΗΜΑ Team (2015, 23 Ιουνίου). Πέθανε σε ηλικία 84 ετών ο γλύπτης Θύμιος Πανουργιάς. ΤΟ ΒΗΜΑ. https://www.tovima.gr/2015/06/23/culture/pethane-se-ilikia-84-etwn-o-glyptis-thymios-panoyrgias/
Ο συντάκτης φέρει την ευθύνη των κειμένων.
Subscribe
0 Comments
Greek