Μνημείο Μπιζανομάχων
Το μνημείο είναι κατασκευασμένο από σκαλιστό μάρμαρο. Στηρίζεται πάνω σε τέσσερις στύλους οι οποίοι διακοσμούνται με πρόσωπα σχετιζόμενα με την ιστορία της Ηπείρου.
Ειδικότερα ο Πύρρος διακοσμεί τον άκρο αριστερά στύλο, ο Μέγας Αλέξανδρος βρίσκεται στον άκρο δεξιά στύλο, ο Ελευθέριος Βενιζέλος στον κεντρικό αριστερά και ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος στον κεντρικό δεξιά στύλο.
Στη βόρεια πλευρά του απεικονίζει χαρακτηριστικές σκηνές/σταθμούς από όλη τη διάρκεια της ελληνικής ιστορίας και ιδιαίτερα αυτής που σχετίζεται με την ιστορία της Ηπείρου. Το γλυπτό στο μπροστινό μέρος του χωρίζεται σε 3 τρία μέρη.
Στο αριστερό βόρειο μέρος αναπαρίσταται ο χορός του Ζαλόγγου και ακριβώς δίπλα είναι τοποθετημένοι οι μαχητές του 1940 , στο μεσαίο τμήμα εμφανίζονται οι μαχητές του Μπιζανίου και στο δεξί τμήμα της σύνθεσης η έξοδος του Μεσολογγίου.
Το μνημείο συνοδεύεται από μία χαραγμένη επιγραφή, στο κάτω μέρος και κατά μήκος του μνημείου:
«ΖΑΛΟΓΓΟΝ 1940-41 ΚΑΙ ΕΞΗΣ ΜΠΙΖΑΝΙ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ ΔΕΣΠΟΤΑΤΟΝ »
Η σύνθεση περιλαμβάνει στο αριστερό πλαϊνό μέρος της ένα καράβι από την ναυμαχία της Σαλαμίνας και το αντιλαμβανόμαστε από την χαραγμένη επιγραφή:
«ΣΑΛΑΜΙΣ»
στο δεξί πλαϊνό μέρος της αναπαρίσταται το αρχαίο θέατρο της Δωδώνης με την επιγραφή:
«ΔΩΔΩΝΗ»
Και ακριβώς δίπλα υπάρχει εγχάρακτη η υπογραφή του καλλιτέχνη.
Δεξιά και αριστερά του μνημείου βρίσκονται δύο κανόνια και δίπλα στο αριστερό κανόνι είναι τοποθετημένη η ελληνική σημαία.
Το μνημείο ανεγέρθη το 1961-1962.
Τοποθεσία
Βρίσκεται στο Μπιζάνι Ιωαννίνων.
Πατρότητα
Δημιουργός του είναι οΛάζαρος Λαμέρας.Ο Λαμέρας Λάζαρος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1913 και πέθανε εκεί το 1998.
Καταγόταν από την Τήνο και η οικογένειά του ασχολούνταν παραδοσιακά με την
μαρμαρογλυπτική. Ακόμη και ως σπουδαστής της Α.Σ.Κ.Τ. έδειξε το ταλέντο του και
βραβεύτηκε για πολλά έργα του. Σπούδασε με υποτροφία στο Παρίσι αλλά με την
έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου αναγκάστηκε να επιστρέψει στην Αθήνα.Ο
Λαμέρας μπήκε στην πρωτοπορία της αφηρημένης τέχνης. Το έργο του παρουσιάστηκε επίσημα στην πρώτη μεταπολεμική Πανελλήνια έκθεση το ’48 και έγινε αντικείμενο τότε ποικίλων σχολίων. Το 1960 εκλέγεται καθηγητής στην έδρα της Πλαστικής της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, όπου υπηρέτησε μέχρι το 1978.
Το χωριό Μπιζάνι έγινε γνωστό από τον πόλεμο 1912-13 για την απελευθέρωση των Ιωαννίνων. Λόγω της ισχυρής του θέσης, δεν έπεσε στην κατά μέτωπον επιθέσεις του ελληνικού στρατού αλλά υπερκεράστηκε από τα δυτικά (Μανωλιάσσα- Δουρούτη) και παραδόθηκε μετά από την πτώση των Ιωαννίνων. Η πτώση του Μπιζανίου αποτελεί σταθμός, διότι δίχως την στρατηγική προσέγγιση των Ελλήνων για την κυριαρχία αυτής της οχυρής του θέσης τα Γιάννενα δεν θα είχαν απελευθερωθεί.
Η εξόρμηση του στρατού ξεκίνησε από την Άρτα στις 5/10/1912 – Α’ Βαλκανικό
Πόλεμος – καθώς τα σύνορα στην Ελλάδα από την μεριά της Ηπείρου ήταν στον
ποταμό Άραχθο της Άρτας. Στις 5 Οκτωβρίου κηρύχτηκε ο πόλεμος με στόχο τα
Γιάννενα, τα οποία είχαν χαρακτηριστεί από πολλούς πόλη των γραμμάτων. Ενώ τα
στρατεύματα με μία μόνο μεραρχία, με τον στρατηγό Σαπουτζάκη έκαναν μία πρώτη προσπάθεια εναντίων των Τούρκων, ο υπόλοιπος στρατός πολεμούσε στη Μακεδονία.
Έγιναν μεγάλες συγκρούσεις πριν απελευθερωθούν τα Γιάννενα, καθώς ο Εσσάτ
Πασάς είχε 30.000 στρατό γύρω από τα Ιωάννινα και οι Φαΐκ και Φουάτ Μπέης στην περιοχή του Μπιζανίου. Σημαντικό γεγονός αποτελεί ότι η πόλη εκκενώθηκε κατά τη διάρκεια του πολέμου, με τους κατοίκους να έχουν μετακινηθεί σε γειτονικές πόλεις.
Οι Τούρκοι είχαν οχυρώσει το Μπιζάνι με συρματοπλέγματα, τάφρους, οχυρά από
μπετόν-αρμέ που τα είχε κατασκευάσει ο Γερμανός στρατηγός Γκόλτς. Είχαν οχυρώσει και τις γύρω κορυφές όπως την Μανωλιάσσα, τον Άγιο Νικόλαο, την Τσούκα, τη Δουρούτη, τη Σαντοβίτσα (σημερινά Μάρμαρα), την Καστρίτσα και το Γαρδίκι, σχηματίζοντας ένα πέταλο που προστατεύει την κατάληψη της πόλης.
Ο διάδοχος Κωνσταντίνος πριν από την τελική επίθεση, έστειλε γράμμα προς τον
Εσσάτ Πασσά, που ήταν και συμμαθητής του στην στρατιωτική Ακαδημία του
Βερολίνου. Στο γράμμα προέτρεπε τον Εσσάτ Πασσά να παραχωρήσει αναίμακτα τα Ιωάννινα. Στην επιχειρηματολογία του αναφέρει τις συζητήσεις στο Λονδίνο για την σύναψη της ειρήνης. Επίσης, προτείνει να οπισθοχωρήσουν και να παραδώσουν την πόλη – αν είναι θέμα τιμής – με τα όπλα και τα άρματά τους, με σεβασμό της θρησκείας, ζωής, τιμής και περιουσίας των Μουσουλμάνων, ώστε αργότερα να οδηγηθούν εκτός της χώρας. Ένα βασικό απόσπασμα του γράμματος είναι το εξής:
«… Είναι ματαία η επιμονή της διατηρήσεως των Ιωαννίνων μέχρι ειρήνης θα είναι
προσεχής. Τα δε τελευταία γεγονότα της Κωνσταντινοπόλεως δεν επιτρέπουσι να
υποθέση τις και να ελπίζη ότι η σύναψης και η υπογραφή της ειρήνης θα είναι
προσεχής. Ο στρατός Σας, παρά την ανδρείαν και και το θάρρος, είναι ασφαλώς
καταδικασμένος εις αιχμαλωσίαν ή καταστροφήν. Η απώλεια των Ιωαννίνων δεν είναι δυνατόν να σας παράσχη ευθύνας, διότι η Κυβέρνησίς Σας έχει παραιτηθή της χώρας ταύτης, κατά πάντα τρόπον …»
Ο Εσσάτ Πασσάς συμβουλεύτηκε και τους ανωτέρους του και απορρίπτει τις προτάσεις του Κωνσταντίνου με γράμμα.
«… Είναι τιμή δι’ εμέ να συνεχίσω τον πόλεμον μέχρι τέλους με τον γενναίον Στρατόν
μου…»
και καταλήγει:
«Σας ευχαριστώ δια την ευγενή σας λεπτότητα και Σας παρακαλώ να δεχτήτε την
έκφρασιν του σεβασμού μου.»
Μετά την απόρριψη του Πασσά συνεχίστηκαν οι συγκρούσεις. Έτσι, ο Ελευθέριος
Βενιζέλος για να αποκτήσει άμεση γνώση της κατάστασης, μαζί με τον διάδοχο
Κωνσταντίνο και τον πρίγκηπα Γεώργιο και με άλλους στρατιωτικούς ανέβηκε στο
παρατηρητήριο του Προφήτη Ηλία και κοίταξαν από μακριά το Μπιζάνι. Οι Τούρκοι,
όμως τους εντόπισαν και οι επίσημοι κινδύνευσαν.
Ύστερα, άρχισε η οργάνωση του σχεδίου για την απελευθέρωση των Ιωαννίνων, όπου στόχος ήταν ο αιφνιδιασμός των Τούρκων, διασχίζοντας την κακοτράχαλη ραχιά της Ολύτσικας, μεταφέροντάς τους πίσω από τους Τούρκους. Στις 20 Φεβρουαρίου του 1913 τα στρατεύματα χτυπούν και καταλαμβάνουν τον Άγιο Νικόλαο, συνέχεια έχει η Τσούκα, η Δουρούτη και η Μανωλλιάσσα. Στρατεύματα σ’ αυτό το σημείο κατευθύνονται προς την πεδιάδα των Ιωαννίνων και καταδιώκουν τους Τούρκους προτού πέσει το Μπιζάνι και σημάνει το τέλος. Οι Τούρκοι ζητούν παράδοση της πόλης, αλλά την επόμενη μέρα τα Ιωάννινα και το Μπιζάνι είναι πλέον ελεύθερα.
Στο μνημείο πραγματοποιούνται τελετές μνήμης και καταθέσεις στεφάνων κατά την περίοδο εορτασμού της μνήμης των πεσόντων του 1940, κατά την απελευθέρωση των Ιωαννίνων στις 21 Φεβρουαρίου.
Το μνημείο αυτό είναι η σύνδεση των καθημερινών ανθρώπων με την ιστορία, καθώς κάθε χρόνο πραγματοποιείται ο «Μπιζάνιος Δρόμος». Από το 1978 αθλητές, παιδιά και απλοί πολίτες συμμετέχουν σε ένα αγώνα δρόμου, στις αρχές του Φεβρουαρίου – ημερομηνία κοντά στην απελευθέρωση των Ιωαννίνων- για να τιμήσουν τους πεσόντες. Ο Μπιζάνιος Δρόμος προάγει το αθλητικό πνεύμα και συνδέει τον αθλητισμό με την ιστορία. Οι συμμετέχοντες ξεκινούν από το Μνημείο των Μπιζανομάχων, στο Μπιζάνι και καταλήγουν στην πλατεία Μαβίλη όπου πραγματοποιείται και η βράβευση των νικητών του αγώνα.
Έχουν γραφτεί πολλά ποιήματα και τραγούδια για το Μπιζάνι. Στα ποιήματα αναφέρονται και άλλες πολιορκημένες περιοχές εκτός Ηπείρου και τιμούνται και όσοι στάθηκαν σημαντική αρωγή στον αγώνα – όπως στο ποίημα «ΜΗ ΚΛΑΙΤΕ», γίνεται αναφορά και στους Κρητικούς, οι οποίοι βοήθησαν στην απελευθέρωση. Τα πιο γνωστά ποιήματα θεωρούνται «ΤΟ ΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ
ΠΟΛΕΜΙΣΤΗ» (Γ. Βουγιουκλάκης), «ΤΟ ΜΠΙΖΑΝΙ» (Α. Γαλανού), «ΜΠΙΖΑΝΙ» (Ι. Πολέμη), «ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ» (Σ. Ματσούκας) και από τα πιο σημαντικά δημοτικά τραγούδια είναι: «Τα πήραμε τα Γιάννενα» και «Μου γράφεις μάνα μια γραφή». Επιπλέον, η απελευθέρωση των Ιωαννίνων συγκίνησε πολλούς λογοτέχνες και συγγραφείς.
Το χρώμα των στύλων είναι άσπρο αλλά τροποποιείται κατά την διαδικασία της συντήρησηςτου. Στο παρελθόν εμφανίζεται και ως μπλε.
Το μνημείο κατασκευάστηκε με πρωτοβουλία του εκπαιδευτικού Ευάγγελου Φαρμάκη, ο οποίος οργάνωσε έρανο.
Η τοποθεσία του μνημείου έχει σημαντικό ρόλο, καθώς βρίσκεται σ’ ένα υπερυψωμένο σημείο στο κέντρο του χωριού με αποτέλεσμα να είναι ορατό και από τον κεντρικό δρόμο που ενώνει τα Ιωάννινα με την υπόλοιπη κεντρική Ελλάδα.
Όνομα Συντάκτη
Γράφει η Ευδοξία Μπέλλου, τελειόφοιτη φοιτήτρια του Π.Τ.Δ.Ε. του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.
Βιβλιογραφία
Βιβλιογραφικές πηγές:
Γεωργάκης, Γ.Ε. (2004) ΜΠΙΖΑΝΙ περιήγηση στην Ιστορία και στο σήμερα, β’ τεύχος, Γιάννενα: εκδ. Γ.ΤΣΟΛΗ
Γεωργάκης, Γ.Ε. (2010), ΣΤΟ ΜΠΙΖΑΝΙ ΚΑΙ ΠΙΟ ΠΕΡΑ … , Αναμνήσεις και Ιστορία, Γιάννενα,εκδ. Γ.ΤΣΟΛΗ
Διαδικτυακές πηγές:
http://21february1913.blogspot
https://zsgiannina.gr/wp-conte
https://www.nationalgallery.gr
Ο συντάκτης φέρει την ευθύνη των κειμένων.
Subscribe
0 Comments
Greek