Νικόλαος Πλαστήρας
Ο μπρούτζινος έφιππος ανδριάντας βρίσκεται στον άλλοτε ανθώνα του Παυσιλύπου, στην ομώνυμη πλατεία. Ο Ν. Πλαστήρας (1883-1953) παριστάνεται ευθυτενής, υπερμεγέθης και επιβλητικός, με στρατιωτική περιβολή και με γυμνό σπαθί, πάνω σε βραχώδες ψηλό βάθρο. Η τοποθέτηση του γλυπτού στην πολυσύχναστη πλατεία εκφράζει την ιδιαίτερη εκτίμηση της γενέτειράς του για τον «μαύρο καβαλάρη», ήρωα της Μικράς Ασίας και αρχηγό της επανάστασης του 1922, ο οποίος διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στις μεσοπολεμικές πολιτικές εξελίξεις και διετέλεσε τρεις φορές πρωθυπουργός στο διάστημα 1945-1953. Στην μπροστινή όψη, στο μέσο περίπου του ύψους της βάσης είναι τοποθετημένες δύο μεταλλικές ταμπέλες με εγχάρακτες επιγραφές· στην ταμπέλα που είναι τοποθετημένη πιο ψηλά, διαβάζουμε:
ΕΓΙΝΕ ΤΟ ΕΤΟΣ 1989 /
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΩΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ
ΝΟΜΟΥ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ ΕΠΙ
ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΣΤΕΦ. ΚΟΥΤΡΑ
και στην επόμενη:
ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ
Ο ΑΞΙΟΣ ΤΗΣ ΠΑΤΡΙΔΑΣ
‘’ΜΑΥΡΟΣ ΚΑΒΑΛΑΡΗΣ’’ /
1883 – 1953
Μπροστά εξάλλου από το άγαλμα υπάρχει άλλη μία ταμπέλα, μαρμάρινη αυτή, η οποία ήταν πιθανώς κάπου τοποθετημένη, έπεσε και παραμένει πεσμένη κάτω –σε αυτή διαβάζουμε:
ΤΡΙΑΝΤΗΣ
ΓΛΥΠΤΗΣ
1989
Το άγαλμα στέκεται πάνω σε μία πολύ ψηλή βάση· πρόκειται για μία προσομοίωση βράχου, ένα λοφάκι καλυμμένο με μεγάλες αλάξευτες πέτρες. Όλο αυτό το σύνολο εδράζεται πάνω σε μία ακόμη αρκετά ευρύτερη και σχεδόν τετράγωνη βάση, περίπου 40 εκατοστά του μέτρου ψηλότερη από την επιφάνεια της πλατείας.
χρόνος κατασκευής: 1985 – 1989
χρόνος τοποθέτησης: 11 Ιουλίου 1989
Το γλυπτό στήθηκε με πρωτοβουλία της Ένωσης Επιστημόνων Ν. Καρδίτσας, η οποία κάλεσε φορείς και πολίτες του τόπου να συνδράμουν οικονομικά για την ανέγερση του ανδριάντα επιθυμώντας με τον τρόπο αυτό να αποτίσουν φόρο τιμής σε ένα πολιτικό πρόσωπο που καταγόταν από την περιοχή και που σφράγισε με την παρουσία και το έργο του την σύγχρονη ελληνική ιστορία.
Τοποθεσία
Βρίσκεται στο πάρκο του Παυσίλυπου στην Καρδίτσα.
Πατρότητα
Είναι έργο του γνωστού γλύπτη Στέλιου Τριάντη (1986/87). Γεννήθηκε στην Ήπειρο (Τρίκαστρο της Πρέβεζας) το 1931 με γονείς τον Χρήστο και την Ευαγγελία Τριάντη. Σπούδασε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών με δάσκαλο τον Γλύπτη και Ακαδημαϊκό Μιχάλη Τόμπρο. Συνέχισε τις σπουδές του με υποτροφία του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών στο Παρίσι στην Ecole Superieure des Beaux Arts.
Έχει στήσει αγάλματα σε μάρμαρο και χαλκό σε δημόσιους χώρους στην Ελλάδα όπως π. χ. το Μνημείο για τους εκτελέσθέντες στο Δίστομο, ο χάλκινος έφιππος ανδριάντας του στρατηγού Πλαστήρα στην Καρδίτσα, o Πύρρος και ο Μάξιμος Γραικός στην Άρτα, προτομές του Εμμανουήλ Παππά και την αλέα των Ηρώων στο Πεδίο του Άρεως κλπ. Διορίστηκε στην αρχαιολογική Υπηρεσία ώς μουσειακός καλλιτέχνης-γλύπτης το 1961. Έκτοτε εργάστηκε στα Μουσεία και τους αρχαιολογικούς χώρους σχεδόν σε όλη την Ελλάδα. Με την ιδιότητά του αυτή δούλεψε και στο εξωτερικό στη Γαλλία στο Μουσείο του Λούβρου με τον P. Devambez και στην Ιταλία στο Μουσείο του Καπιτωλίου με τον Eugenio La Rocca. . Για την αρχαιολογική του δράση πήρε έπαινο από την Ακαδημία Αθηνών.
Η συμβολή του στο αρχαιολογικό έργο αποτυπώνεται στον κατάλογο που έχει συντάξει ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Γιώργος Δεσπίνης ο οποίος περιλαμβάνεται στον τόμο “Αρχαία Ελληνική Γλυπτική. Αφιέρωμα στη μνήμη του γλύπτη Στέλιου Τριάντη” Μουσείο Μπενάκη. Σταθμός στην καλλιτεχνική δημιουργία του ήταν η παραμονή του στο Παρίσι. Στην πρώτη περίοδο δημιούργησε τη σειρά των ανθρωπομορφικών αφηρημένων συνθέσεων 1- 8 και στη δεύτερη των αρχιτεκτονικών συνθέσεων 1-4. Και οι δύο ενότητες είναι κλειστές και εύκολα αναγνωρίσιμες. Από την πρώτη προέκυψαν αργότερα οι μικρές συνθέσεις 1α-5α. Από τη δεύτερη σειρά προέκυψε το μνημείο της Άμφισσας. Το 2004 έγινε στα Γιάννενα μεγάλη αναδρομική έκθεση με τη συνεργασία του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, της Εφορείας βυζαντινών Αρχαιοτήτων και του Συλλόγου Αποφοίτων της Ζωσιμαίας Σχολής. Συνάμα εκδόθηκε Κατάλογος με επιμέλεια των Ισμήνης Τριάντη, Νίκου Κατσικούδη και Γιώργου Σμύρη. Τα κείμενα του καταλόγου συνέταξε ο ιστορικός της Τέχνης αν. καθηγητής του Τμήματος Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Θάνος Χρήστου.
Γεννήθηκε στην Καρδίτσα το 1883. Μετά το γυμνάσιο κατατάχθηκε εθελοντής στο στρατό και πήρε μέρος στον Μακεδονικό Αγώνα. Ως ενεργό μέλος του Στρατιωτικού Συνδέσμου που οργάνωσε το Κίνημα στο Γουδί (1909) πρωτοστάτησε στην άνοδο του Ελ. Βενιζέλου στην εξουσία. Μετά την απoφοίτησή του από τη Σχολή Μονίμων Υπαξιωματικών της Κέρκυρας, το 1912, έλαβε μέρος ως ανθυπολοχαγός στους Βαλκανικούς Πολέμους (1912-1913) και αργότερα στις επιχειρήσεις του Μακεδονικού Μετώπου, αρχικά με το Κίνημα της Εθνικής Άμυνας και αργότερα στο πλευρό των συμμάχων στη διάρκεια του Α’ παγκοσμίου πολέμου. Ως διοικητής του συντάγματος ευζώνων 5/42 συμμετείχε στην αποτυχημένη εκστρατεία κατά των Μπολσεβίκων στην Ουκρανία το 1919 και αμέσως μετά στη Μικρασιατική Εκστρατεία, όπου πραγματοποίησε τη μοναδική συντεταγμένη υποχώρηση στον Τσεσμέ και από κει στη Χίο, σώζοντας χιλιάδες στρατιώτες και πρόσφυγες που τον ακολούθησαν. Στην εξέγερση του στρατού που ακολούθησε, ο Πλαστήρας είχε αρχηγικό ρόλο, προβάλλοντας ως αίτημα την παραίτηση της κυβέρνησης Γούναρη και την έξωση του βασιλιά. Το δύσκολο έργο της Επαναστατικής Επιτροπής περιλάμβανε την αναδιοργάνωση του στρατού και την στέγαση και αποκατάσταση των εκατοντάδων χιλιάδων μικρασιατών προσφύγων, γεγονός που επέσπευσε την απαλλοτρίωση των τσιφλικιών της Θεσσαλίας. Στο πληγωμένο λαϊκό αίσθημα η επιτροπή απάντησε με προσαγωγή των υπευθύνων της εθνικής τραγωδίας σε δίκη, γνωστή ως «δίκη των έξι», η οποία οδήγησε στην εκτέλεσή τους. Στο διάστημα 1924-1933 αποτραβήχτηκε από τα κοινά αφού μετά τις εκλογές του 1923 παρέδωσε την εξουσία στη Δ’ Συντακτική Συνέλευση, η οποία τον ανακήρυξε «Άξιο της Πατρίδας» και του απένειμε το βαθμό του αντιστρατήγου. Η αφοσίωσή του στον Ελ. Βενιζέλο τον οδήγησε αρκετές φορές στην εξορία. Συγκεκριμένα οΘ. Πάγκαλος τον εξόρισε στην Ιταλία, από την οποία επέστρεψε όταν εκείνος ανατράπηκε από τον Γ. Κονδύλη. Ύστερα από δύο αποτυχημένα κινήματα ο Πλαστήρας αυτοεξορίστηκε στην Ευρώπη το 1935.
Το Δεκέμβριο του 1944, επέστρεψε στην Ελλάδα και στις 5 Ιανουαρίου 1945 ορκίστηκε για πρώτη φορά πρωθυπουργός ως πρόσωπο ευρείας αποδοχής. Εξαναγκάστηκε όμως σε παραίτηση, λίγους μήνες αργότερα, όταν δημοσιοποιήθηκε επιστολή του, με την οποία καλούσε την κυβέρνηση Μεταξά να συνθηκολογήσει με την Ιταλία. Παρέμεινε εκτός πολιτικής στο διάστημα του Εμφυλίου καταγγέλλοντας και τις δύο πλευρές και μιλώντας ανοιχτά για «Εμφύλιο Πόλεμο», όταν ο καθιερωμένος όρος ήταν «Συμμοριτοπόλεμος». Ως αρχηγός ενός νέου πολιτικού σχηματισμού με το όνομα Εθνική Προοδευτική Ένωση Κέντρου (ΕΠΕΚ) και σημαία τη λήθη κυβέρνησε για μικρά χρονικά διαστήματα τη χώρα άλλες δυο φορές, το 1950 και το 1951. Παρά την πολιτική συνδιαλλαγής που ακολούθησε, η δεύτερη θητεία του στιγματίστηκε από την εκτέλεση του Ν. Μπελογιάννη. Η θητεία του συνδέθηκε επίσης με μέτρα για την οικονομική ανασυγκρότηση της χώρας, εθνικοποιήσεις, κοινωνικές παροχές και ψήφο στις γυναίκες. Πέθανε από έμφραγμα το καλοκαίρι του 1953, λίγους μήνες μετά την ήττα και τη διάσπαση του κόμματός του.
Το σημείο τοποθέτησης του αγάλματος είναι κεντρικό και πολυσύχναστο, η προσωπικότητα του απεικονιζόμενου απολαμβάνει αναγνώρισης κι εκτίμησης και ο τρόπος απεικόνισής του, φωτογραφικά ρεαλιστικός με βάση την εικόνα του Πλαστήρα της εποχής της Μικρασιατικής Εκστρατείας (που είναι ίσως από τις πιο γνωστές του) -αποτελούν όλα τους συνθήκες που μάλλον εξασφαλίζουν ένα μεγάλο ποσοστό αναγνωρισιμότητας του αγάλματος, το οποίο κατά τα άλλα στέκεται αγέρωχο και υπερβολικό πάνω στο τεράστιο βάθρο του. Χαίρει ιδιαίτερης εκτίμησης από τους δημότες της Καρδίτσας. Δεν υπάρχουν σημάδια βανδαλισμών και κακοποίησης του γλυπτού.
- Ονομάστηκε Μαύρος καβαλάρης γιατί συνήθιζε να είναι έφιππος και προκαλούσε ιδιαίτερη εντύπωση με το βαθύ μελαχρινό χρώμα του προσώπου του.
- η τεχνητή λίμνη, που φέρει το όνομά του στο οροπέδιο της Νεβρόπολης των Αγράφων, καθώς και ο Οικοδομικός Συνεταιρισμός «Νεράιδα», ο οποίος βρίσκεται στην περιοχή της λίμνης, σε υψόμετρο 1.150μ. ήταν δική του έμπνευση.
- Όταν το άγαλμα ολοκληρώθηκε η Ένωση Επιστημόνων Νομού Καρδίτσας στηριγμένη στην συμφωνία με τον Δήμο για την τοποθέτησή του στην συγκεκριμένη πλατεία, ανέλαβε πρωτοβουλία, επέλεξε το σημείο που την ενδιέφερε, και άρχισε τις εργασίες κατασκευής του βάθρου του γλυπτού. Ο Δήμος αντέδρασε στην αυθαιρεσία αυτή και τα συνεργία του διέλυσαν το βάθρο. Ακολούθησε έντονο κλίμα με διαξιφισμούς στον τοπικό τύπο που οδήγησε την υπόθεση στα δικαστήρια. Τελικά με συμβιβαστικό τρόπο επελέγη εν τέλει μία άλλη θέση και το άγαλμα στήθηκε με εξαιρετική βιασύνη πριν ακόμη αρχίσουν οι εργασίες ανάπλασης της πλατείας και του Παυσιλύπου.
- Τα τελευταία χρόνια ζητήθηκε η άδεια να δημιουργηθεί ένα αντίγραφο του γλυπτού και να τοποθετηθεί κάπου στη Μυτιλήνη· η σχετική άδεια δόθηκε, είναι όμως τελείως άγνωστη η εξέλιξη αυτής της υπόθεσης
Γράφει η Βάια Μπονάσου, εκπαιδευτικός μεταπτυχιακή φοιτήτρια
Όνομα Συντάκτη
Βιβλιογραφία
Διαδικτυακές πηγές:
www.ikee.lib.auth.gr/record/298684/files/GRI-2018-21926.pdf
Ο συντάκτης φέρει την ευθύνη των κειμένων.
Greek