Ιωάννης Τράντης
Μαρμάρινη προτομή που αναπαριστά τον Ιωάννη Τράντα. Είναι τοποθετημένη σε μαρμάρινο βάθρο πάνω στην κεντρική όψη του οποίου αναγράφονται :
ΙΩΑΝ. ΤΡΑΝΤΑΣ
Ο ΟΙΚΙΣΤΗΣ
ΚΑΙ
ΘΕΜΕΛΙΩΤΗΣ ΤΗΣ
ΚΟΖΑΝΗΣ
ΤΟ ΕΤΟΣ 1649
Και στο πλάι στο κάτω μέρος του βάθρου :
ΔΑΠΑΝΗ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΩΝ Ν. ΚΟΖΑΝΗΣ 1996
Φιλοτεχνήθηκε με πρωτοβουλία και χρηματοδότηση του συλλόγου γραμμάτων και τεχνών της πόλη από τον Ευάγγελο Τσεκρέζη. Τα αποκαλυπτήρια έγιναν στις 17 Δεκεμβρίου 1996 μαζί με τον άγαλμα του Κωνσταντίνου Τσιτσελίκη.
Τοποθεσία
Το γλυπτό βρίσκεται επί της οδού Ίωνος Δραγούμη και έναντι του Ιστορικού-Λαογραφικού μουσείου της Κοζάνης.
Πατρότητα
Ο Βαγγέλης Τσεκρέζης γεννήθηκε στην Κορυτσά της Βορείου Ηπείρου το έτος 1957. Για τέσσερα χρόνια ( 1972-76) φοιτά στο καλλιτεχνικό λύκειο Τιράνων. Δύο χρόνια αργότερα ξεκινά τις σπουδές στην Σχολή Καλών Τεχνών στα Τίρανα και τις ολοκληρώνει το 1982. Έργα του εκτίθενται σε διάφορες πόλεις της Αλβανίας. Το 1993 εγκαθίσταται στην Ελλάδα και ασχολείται με την γλυπτική. Φιλοτεχνεί 4 προτομές για την πόλη της Κοζάνης υπό την αιγίδα του Συνδέσμου Γραμμάτων και Τεχνών. Έχει κατασκευάσει ακόμα πλήθος προτομών και ανδριάντων που έχουν τοποθετηθεί σε όλη την γύρω περιοχή.
Ο Ιωάννης Τράντας γεννήθηκε στο χωριό Χτένι Κοζάνης. Το έτος 1649 το χωριό καταστρέφεται και οι κάτοικοι του με αρχηγό τον προεστό Ιωάννη Τράντα προσήλθαν στη μικρή τότε κωμόπολη και εγκαταστάθηκαν στην περιοχή Αγίου Δημητρίου, Αγίου Γεωργίου – Κρεβατάκια. Ο πρόκριτος Ιωάννης Τράντας, πλούσιος έχοντας ποίμνιο δώδεκα χιλιάδων αιγοπροβάτων με ογδόντα οκτώ οικογένειες εγκαταστάθηκαν στην περιοχή Κρεβατάκια. Θεωρείται ο σημαντικότερος και ο πρώτος οικιστής της Κοζάνης.
Ο Τράντας είχε μαζί τον γιό του Χαρίσιο κι έναν αδελφό αξιωματικό του στρατού στη Ρωσία· μετά από λίγα έτη, ο Χαρίσιος πήγε στο θείο του και αφού έζησε δώδεκα χρόνια κοντά του (διατρίψας), επέστρεψε κληρονόμος της μεγάλης περιουσίας, μετά τον θάνατό του θέλοντας δε να ενισχύσει την περιοχή, κατάφερε γι’ αυτό το σκοπό να λάβει σουλτανικό διάταγμα με προνόμια υπέρ της πόλης. Αφού πήρε λοιπόν μαζί του άνθρωπο της οθωμανικής εξουσίας, πήγε στην τότε πρωτεύουσα Καϊλάριον και το διάταγμα του σουλτάνου διαβάστηκε δημόσια. Οι μουσουλμάνοι του Καϊλαρίου και των γύρω περιοχών μόλις άκουσαν το διάταγμα δυσαρεστήθηκαν μεν, αλλά δεν μπορούσαν και ν’ αντιπράξουν λόγω του φόβου.
Ο Τράντας που μνημονεύσαμε προηγουμένως όρισε ακόμη μέρος για την αγορά, την καλλώπισε φυτεύοντας πλατάνια και κατασκεύασε κρήνες. Ο ίδιος πρώτος έθεσε τα θεμέλια στο ναό του Αγίου Νικολάου, γύρω στο 1664, και πολλοί, άνδρες και γυναίκες, βοήθησαν στο έργο αυτό (επιλαβόντες). Επειδή ολοκλήρωσε σπουδαία έργα και λόγω της σημαντικής θέσης του (επισημότητας), τον αποκαλούσαν κοινώς «Μπασιά», δηλαδή προεστό, και τ’ όνομα αυτό ήταν συνηθισμένο στους κατοίκους, μέχρι και την προηγούμενη γενιά. Όταν πέθανε ο άντρας, έκλεισαν όλα τα εργαστήρια, στόλισαν το άλογο του με πιστόλια και όπλα για να τον τιμήσουν ως δυνατό στρατιωτικό άρχοντα, και με τη συνοδεία όλων των πολιτών και Αρματωλών τον έθαψαν μεγαλοπρεπώς στον ναό των Αγίων Αναργύρων. Στη μνήμη του, κάθε χρόνο στις 3 Νοεμβρίου, ήταν αργία κι έκλειναν τα καταστήματα. Η μέρα αυτή λεγόταν «Μπασιά εορτή» και καταργήθηκε πριν πολλά χρόνια.
Η προτομή ανεγέρθηκε μετά την πρωτοβουλία του Συνδέσμου Γραμμάτων και Τεχνών της πόλης με πρόφαση να τιμηθεί ο πρώτος οικιστής της. Το γλυπτό είναι τοποθετημένο απέναντι από το λαογραφικό μουσείο της πόλης επί της οδού Ίωνος Δραγούμη. Είναι ανάμεσα από τα γλυπτά του Ίωνος Δραγούμη και του Κωνσταντίνου Τσιτσελίκη.
Όνομα Συντάκτη
Γράφει η Ευαγγελία Πέμα, φοιτήτρια του Π.Τ.Δ.Ε. του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.
Βιβλιογραφία
Αποστόλου Β. (2006) ΠΡΟΤΟΜΕΣ-ΑΝΔΡΙΑΝΤΕΣ-ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΟΖΑΝΗΣ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ, Κοζάνη: Νομαρχιακή αυτοδιοίκηση Κοζάνης
Λιούφης Π. (1924) ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΖΑΝΗΣ Εν Αθήναις: Τύποις Ιωάννου Βαρτσού
Ο συντάκτης φέρει την ευθύνη των κειμένων.
Greek