Μνημείο για τους Εβραίους φοιτητές
Στο πρώτο έργο, βλέπουμε σε μια μεταλλική επιφάνεια, ίχνη από την θερμότητα της ηλεκτροκόλλησης, που σχηματίζουν άστρα, τρίγωνα και όλα τα σύμβολα με τα οποία κατατασσόταν ένας άνθρωπος σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης, είτε ως Ρομά, είτε ως Εβραίος, ως κομμουνιστής, ομοφυλόφιλος κτλ. Πάνω στην μεταλλική πλάκα, τα σημάδια μένουν αναλλοίωτα και δεν φεύγουν. Μπορεί τα αστέρια και τα σύμβολα να έχουν εξαφανιστεί, αλλά τα σημάδια τους έχουν μείνει για πάντα ως ένα ίχνος σε εκατοντάδες ψυχές, αλλά και στην συλλογική ιστορική μας μνήμη. Στο δεύτερο έργο, σε ένα ξύλινο κιβώτιο, είναι χαραγμένα τα 76 ονόματα Εβραίων φοιτητών που τους βρήκε η κατοχή στο πανεπιστήμιο και βίαια οδηγήθηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και στον θάνατο.
Τα αποκαλυπτήρια του έργου προς τιμήν των Εβραίων φοιτητών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου έγιναν στις 7 Μαρτίου 2019, όπου και τοποθετήθηκε δίπλα σε ένα έργο αφιερωμένο στο ολοκαύτωμα, τα αποκαλυπτήρια του οποίου πραγματοποιήθηκαν στις 1.05.2014. Πρόκειται για δύο έργα του ίδιου εικαστικού και καθηγητή, του Ξένη Σαχίνη. Το Α.Π.Θ. είναι στενά συνδεδεμένο με την εβραϊκή ιστορία, μιας και στο χώρο που καταλαμβάνει την σημερινή του έκταση, μέχρι τον Δεκέμβριο του 1942, βρισκόταν ένα από τα αρχαιότερα εβραϊκά νεκροταφεία της Ευρώπης. Η καταστροφή του, όπως και η μεταφορά των 50.000 Εβραίων της Θεσσαλονίκης σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, αποτελούν ένα από τα μαζικότερα εγκλήματα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Τοποθεσία
Βρίσκεται στην Αίθουσα τελετών Α.Π.Θ στη Θεσσαλονίκη.
Πατρότητα
Ο Ξένης Σαχίνης γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1954. Απόφοιτος της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών, από το 1981 έως και τον Ιούνιο του 1985, συνέχισε τις σπουδές του στη ζωγραφική στην Ε.Ν.S.Β.Α. στο Παρίσι, στο Εργαστήριο του V.Guignebert. Το Μάιο του 1997, εξελέγη Επίκουρος Καθηγητής Χαρακτικής στο ΑΠΘ. Τη διετία 2009-2011 ήταν Αναπληρωτής Πρόεδρος του Τμήματος Εικαστικών του. Α.Π.Θ. Toν Ιούνιο το 2011, εξελέγη Πρόεδρος του Εικαστικού Τμήματος του Α.Π.Θ. και τον Ιούνιο του 2013 επανεξελέγη στη θέση του Προέδρου του Τμήματος. Τον Ιούλιο του 2014 εξελέγη Κοσμήτορας της Σχολής Καλών Τεχνών του Α.Π.Θ.
Η Θεσσαλονίκη είχε προπολεμικά μια από τις πιο ακμαίες εβραϊκές κοινότητες της Ελλάδας, μαζί με τα Ιωάννινα, τη Καστοριά, τη Βέροια, την Καβάλα, τη Δράμα, τις Σέρρες, την Πάτρα, τον Βόλο και τη Φλώρινα.
Η εβραϊκή κοινότητα το 1941 αριθμούσε 52.000 ανθρώπους, αποτελώντας το ένα έκτο του συνολικού πληθυσμού της πόλης και το ένα πέμπτο της οικονομίας της. Η ισπανοσεφαρίδικη παροικία αριθμούσε 560 άτομα.Υπήρχαν ακόμη 16 συναγωγές και 20 δημοτικά σχολεία.
Τα μέσα προστασίας του πληθυσμού από ενδεχόμενους βομβαρδισμούς ήταν ανεπαρκή αφού δεν υπήρχαν καταφύγια σε έξι βασικές εβραϊκές συνοικίες παρά λίγα χαρακώματα-ορύγματα που είχαν κατασκευάσει οι ίδιοι οι κάτοικοι.Ως προς τη σίτισή τους, γύρω στα 7.300 άτομα, δηλαδή το 1/5 του συνόλου του εβραϊκού πληθυσμού τρεφόταν από συσσίτια σε σχολεία της εβραϊκής κοινότητας.
Στις 6 Απριλίου 1941 οι γερμανικές δυνάμεις επιτέθηκαν στην Ελλάδα από το Βορρά και μετά από διάστημα τριών ημερών μπήκαν στη Θεσσαλονίκη. Η Θεσσαλονίκη και η τριγύρω περιοχή θεωρήθηκε ζωτικής στρατηγικής σημασίας και για αυτό τον λόγο την κράτησε υπό τον έλεγχό του ο γερμανικός στρατός. Συνελήφθη όλο το συμβούλιο της εβραϊκής κοινότητας και ο αρχιραβίνος Κόρετς στάλθηκε στη Βιέννη.Η Γκεστάπο πραγματοποιούσε εφόδους σε εβραϊκές λέσχες και η φασιστική ΕΕΕ ανασυστάθηκε. Οι εβραϊκές εφημερίδες έκλεισαν, ενώ ενθαρρύνθηκαν οι ντόπιοι αντισημίτες να κολλήσουν αντιεβραϊκές αγγελίες στα μαγαζιά, στα καφενεία. Αρκετοί Εβραίοι συνελήφθησαν και πολλοί από αυτούς τουφεκίστηκαν ως «κομμουνιστές».
Στις 29 Ιουνίου 1941 επιτάχθηκαν εβραϊκά σπίτια στις οδούς Μιαούλη και Μισραχή για τη στέγαση γερμανικών οικογενειών. Στελέχη που υπάγονταν στην δικαιοδοσία του Άλφρεντ Ρόζενμπεργκ, ιδεολογικού καθοδηγητή των Ναζί, απογύμνωσαν εβραϊκές βιβλιοθήκες, λέσχες, συναγωγές, κατάσχεσαν δεκάδες χιλιάδες βιβλία, αρχεία, χειρόγραφα και σπάνια αντικείμενα τα οποία έστειλαν στη Γερμανία. Σε αντίθεση με άλλα μέρη της Ευρώπης στην Θεσσαλονίκη δεν υπήρχε γκέτο για τον εβραϊκό πληθυσμό της πόλης γεγονός που φάνηκε παράξενο στις δυνάμεις κατοχής.
Στις 8 Ιουλίου 1942 ο διοικητής της Βέρμαχτ στη Θεσσαλονίκη έδωσε εντολή να παρουσιαστούν όλοι οι άρρενες Εβραίοι ηλικίας 18 έως 45 ετών ώστε να γίνει απογραφή τους. Στις 11 Ιουλίου 1942, συγκεντρώθηκαν 9.000 Εβραίους στην Πλατεία Ελευθερίας από τις 8:00 η ώρα το πρωί για να δηλώσουν τα ονόματά τους. Στους άντρες απαγορεύτηκε να πιουν νερό και ορισμένοι υποβλήθηκαν σε εξευτελιστικές ασκήσεις γυμναστικής. Μία τοπική εφημερίδα, η Απογευματινή εξακολουθούσε να κατηγορεί τους Εβραίους ως παράσιτα και μαυραγορίτες.Σκοπός ήταν η αποστολή σε καταναγκαστικά έργα σε όλη την επικράτεια. Οι Εβραίοι δεν είχαν τα κατάλληλα προσόντα και εμφάνισαν μεγάλο ποσοστό θνησιμότητας. Οι λόγοι ήταν η σκληρή δουλειά, η ελλιπής τροφή και οι ακατάλληλες συνθήκες υγιεινής σε περιοχές με έξαρση ελονοσίας. Για να απελευθερωθούν όλοι αυτοί οι εργάτες, η Ισραηλιτική Κοινότητα αναγκάστηκε να αποδεχθεί δύο πολύ σκληρούς όρους: την καταβολή 2,5 δις δραχμές ως λύτρα και την καταστροφή του αρχαίου εβραϊκού νεκροταφείου της πόλης. Στις 6 Δεκεμβρίου του 1942 άρχισε η πλήρης καταστροφή και ισοπέδωση του εβραϊκού νεκροταφείου με τη σύμπραξη της ελληνικής γενικής διοίκησης, όπου βρίσκεται σήμερα στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο.Το ΕΑΜ τον Γενάρη του 1943 κατήγγειλε το επιχειρούμενο πογκρόμ καθώς βοήθησε στην έξοδο μερικών εκατοντάδων Εβραίων από τη πόλη.
Τον Ιανουάριο του 1943 ο Άντολφ Άιχμαν των Ες Ες, έστειλε στην Θεσσαλονίκη τον υπαρχηγό του Ρόλφ Γκίντερ ο οποίος ζήτησε πληροφορίες για την κοινότητα και επέστρεψε αμέσως στο Βερολίνο. Το Σάββατο, 6 Φεβρουαρίου 1943 οι Λοχαγοί των Ες Ες Βισλιτσένι και Αλόις Μπρούνερ εγκαταστάθηκαν στην Θεσσαλονίκη με τη συνοδεία εκατό Γερμανών αστυνομικών. Τη Δευτέρα ανακοίνωσαν στον αρχιραβίνο Κόρετς πως όλοι οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης πάνω από πέντε χρονών έπρεπε να φέρουν το κίτρινο αστέρι του Δαβίδ, να σημαδέψουν τα μαγαζιά τους και να περιοριστούν σε γκέτο. Αποφασίστηκε τελικά να δημιουργηθούν δύο εβραϊκές συνοικίες.[182] Την 1η Μαρτίου όλοι οι Εβραίοι διατάχθηκαν να δηλώσουν τα περιουσιακά τους στοιχεία. Ο εγκλεισμός των Εβραίων είχε φανερό αντίκτυπο στην ροή της εμπορικής δραστηριότητας της πόλης, με τις τιμές των προϊόντων να τινάσσονται στα ύψη.
Την Κυριακή 14 Μαρτίου ανακοινώθηκε στους Εβραίους της συνοικίας-γκέτο Χιρς, ο εκτοπισμός τους στην Κρακοβία. Στο πρώτο τρένο έφυγαν 2.800 άτομα στοιβαγμένα ογδόντα-ογδόντα σε κάθε βαγόνι με τελικό προορισμό το στρατόπεδο εξόντωσης Άουσβιτς ΙΙ Μπίρκεναου. Με τον δεύτερο συρμό που έφυγε από τη Θεσσαλονίκη στις 17 Μαρτίου εκτοπίστηκαν οι κάτοικοι των συνοικιών Αγία Παρασκευή και Stazion Chiko. Εκδιώχτηκαν επίσης 15.000 από την συνοικία Ρεζί Βαρδάρ σε λιγότερο από μία ώρα. Στις 15 Ιουλίου και οι τελευταίοι 2.000 Εβραίοι είχαν αποσταλεί στο Άουσβιτς. Λιγότερο του 5% του εβραϊκού πληθυσμού της Θεσσαλονίκης γλίτωσε την εκτόπιση. Συνολικά σαράντα πέντε χιλιάδες Θεσσαλονικείς Εβραίοι έφτασαν στο Άουσβιτς από τη Θεσσαλονίκη, οι οποίοι λίγες ώρες μετά την άφιξή τους θανατώθηκαν στους θαλάμους αερίων.
Το Α.Π.Θ και η πόλης επί δημαρχίας Μπουτάρη ανέδειξε την Εβραική ιστορία της πόλης και έστησε γλυπτά και αγάλματα προς τιμής των Εβραίων της Θεσσαλονικης
Πρώτη δημοσίευση: https://parallaximag.gr
Όνομα Συντάκτη
Γράφει ο Γεώργιος Τσιτισίδης, δημοσιογράφος.
Βιβλιογραφία
Διαδικτυακή πηγή:
https://el.wikipedia.org/
Ο συντάκτης φέρει την ευθύνη των κειμένων.
Greek