Μνημείο Εκτελεσθέντων από τους Γερμανούς
Το έργο είναι κατασκευασμένο από λευκό μάρμαρο. Στην όλη σύνθεση κυριαρχεί το γλυπτικό ανάγλυφο το οποίο απεικονίζει τις στιγμές της σφαγής: ένοπλους στρατιώτες να σημαδεύουν με τα αυτόματα όπλα τους άοπλους πολίτες – άνδρες, γυναίκες και παιδιά – οι οποίοι τρέχουν αλαφιασμένοι να σωθούν. Πάνω από το ανάγλυφο υπάρχει αέτωμα στο οποίοι είναι χαραγμένος ένας σταυρός και από κάτω η ημερομηνία της σφαγής
24-4-1944
Κάτω από το ανάγλυφο και πάνω ακριβώς στην πρόσοψη του βάθρου είναι χαραγμένα τα παρακάτω λόγια:
ΑΘΩΟ ΑΙΜΑ ΔΕΞΟΥ ΠΑΡΙΔΑ ΜΑΣ ΕΛΛΑΔΑ
ΣΤΟ ΔΕΝΔΡΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΓΙΑ ΔΟΞΑ ΣΟΥ ΑΙΩΝΙΑ
Από κάτω υπάρχει εντοιχισμένη μαρμάρινη πλάκα στην οποία αναγράφονται τα λόγια:
ΕΙΣ ΑΙΩΝΙΑΝ ΜΝΗΜΗΝ
ΤΩΝ 318 ΣΦΑΓΙΑΣΘΕΝΤΩΝ
ΥΠΟ ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΩΝ
ΤΗΝ 24 – 4 – 1994
Εδώ πρέπει να αναφέρουμε πως ο αριθμός των 318 θυμάτων σύμφωνα με τον Στάθη Ταξίδη είναι αυθαίρετος καθώς καθιερώθηκε από τον Μητροπολίτη Φλωρίνης, Πρεσπών και Εορδαίας Αυγουστίνο Καντιώτη προκειμένου η επέτειος του Ολοκαυτώματος να μνημονεύεται με την εορτή των 318 Θεοφόρων Πατέρων η οποία εορτάζεται τον Μάιο.
Πλάι στην πλάκα είναι χαραγμένο το όνομα του γλύπτη:
Ι. ΣΠΥΡΙΔΩΝΙΔΗΣ
ΕΠΟΙΕΙ
Στην κάτων δεξιά πλευρά του ανάγλυφου συναντούμε την υπογαφή ενός έτερου γλύπτη:
ΜΗΝΟΠΟΥΛΟΣ
Φαίνεται πως το ανάγλυφο κατασκεύασε ο γλύπτης Θανάσης Μηνόπουλος ενώ την υπόλοιπη κατασκευή (πλάκες, βάθρο) κατασκεύασε ο γλύπτης Ιωάννης Σπυριδωνίδης.
Τέλος, δεξιά και αριστερά του μνημείου υπάρχουν δυο μαρμάρινες πλάκες στις οποίες αναγράφονται τα ονόματα των πεσόντων.
Τοποθεσία
το μνημείο βρίσκεται στον Κήπο των Ηρώων στους Πύργους του Δήμου Εορδαίας.
Πατρότητα
Το κατασκεύασαν οι γλύπτες Αθανάσιος Μηνόπουλος και Ιωάννης Σπυριδωνίδης.
H 23η Απριλίου του 1944 είναι μια ακόμα μαύρη ημερομηνία στην ιστορία της ανθρωπότητας: εκείνη τη μέρα τα ναζιστικά στρατεύματα Κατοχής μαζί με ντόπιους συνεργάτες τους οδήγησαν στη σφαγή την συντριπτική πλειοψηφία των κατοίκων της ιστορικής Κατράνιτσας (σήμερα Πύργοι). Έτσι η Κατράνιτσα μαζί με το γειτονικό Μεσόβουνο (για το ολοκαύτωμα του οποίου αναφέρθηκα σε προηγούμενο άρθρο) μπήκε στον μακρύ κατάλογο των ιστορικών εκείνων οικισμών που μαρτύρησαν για την ελευθερία.
Τα γερμανικά στρατεύματα μπήκαν στο χωριό την 23η του Απρίλη έχοντας ως οδηγούς τους ντόπιους δοσίλογους από το γειτονικό χωριό Πελαργός (Μουλαλάρ). Έτσι όπως είναι χτισμένοι οι Πύργοι πάνω στους ορεινούς όγκους του Βερμίου χωρίζονται σε τρεις συνοικίες: η Άνω Συνοικία, η Μεσαία Συνοικία και η Κάτω Συνοικία. Σύμφωνα λοιπόν με την καταγραφή του Στάθη Ταξίδη στη Μεσαία Συνοικία 180 κάτοικοι συγκεντρώθηκαν μέσα σε αχυρώνες και κάηκαν ζωντανοί. Στην Άνω Συνοικία οι κατακτητές συγκέντρωσαν 95 ανθρώπους αφού τους ξετρύπωσαν από τις σπηλιές και τα λαγούμια στα οποία είχαν κρυφτεί και τους εκτέλεσαν εν ψυχρώ στην Μεγάλη Πέτρα. Τέλος, στην Κάτω Συνοικία οι κάτοικοι οδηγήθηκαν κοντά στο ναό της Παναγίας εκεί όπου βρίσκονταν τα νεκροταφεία του χωριού με σκοπό την αφάνιση τους από τα γερμανικά πολυβόλα. Εδώ εκτελέστηκαν η δασκάλα Αναστασία Σιούλη και ο ΕΑΜίτης Κώστας Βερβέρης. Λίγο πριν την ολοκληρωτική εκτέλεση και όλων των υπολοίπων έφτασε διαταγή να μεταφερθούν οι διασωθέντες αιχμάλωτοι στα χάνια της Πτολεμαΐδας.
Αυτά και άλλα πολλά συγκλονιστικά μας αναφέρει ο Στάθης Ταξίδης τεκμηριωμένα μιας και τα περισσότερα προέρχονται από μαρτυρίες συμπατριωτών του Κατρανιτσιωτών επιζώντων της σφαγής ή απόγονων τους που συγκέντρωσε ο ίδιος. Καταγράφηκαν τριακόσιοι σαράντα ένας (341) νεκροί μεταξύ των οποίων γέροντες, γυναίκες και βρέφη. Αριθμητικά τουλάχιστον πρόκειται για μια από τις μεγαλύτερες θηριωδίες των Γερμανών σε ελληνικό έδαφος.
Ανήμερα της επετείου κατατίθενται στεφάνια από τοπικούς φορείς και αρχές.
Αρκετοί κάτοικοι των Πύργων αναφέρουν πως υπάρχουν λάθη στην καταγραφή αυτών των ονομάτων. Παρατηρούμε επίσης πως υπάρχει αναντιστοιχία στην ημερομηνία: στις δυο πλάκες με τα ονόματα των πεσόντων αναφέρεται ως ημερομηνία της σφαγής η 23η Απριλίου του 1944 ενώ στις επιγραφές πάνω στο μνημείο αναφέρεται η ημερομηνία 24η Απριλίου του 1944.
Όνομα Συντάκτη
Γράφει ο Θεόδωρος Πασσαλίδης, σχολικός ψυχολόγος.
Βιβλιογραφία
Διαδικτυακές πηγές:
Ταξίδης Σταύρος, Το ολοκαύτωμα των Πύργων Πτολεμαΐδας, e-ptolemeos.gr, (25.04.2015)
Το μνημείο του Ολοκαυτώματος στους Πύργους της Εορδαίας,Θεόδωρος Πασσαλίδης, Ιστολόγιο «Οδός Ελλήνων», 08.07.2015
Θεόδωρος Πασσαλίδης, Οδοιπορικό στα μνημεία της Εορδαίας, 2019
Video από το γλυπτό: https://www.youtube.com/watch?
Ο συντάκτης φέρει την ευθύνη των κειμένων.
Greek