Μνημείο Πεσόντων στο Ύψωμα 731
Στην σύνθεση του μνημείου υπάρχουν δύο πυραμίδες, από οπλισμένο σκυρόδεμα, η μία σε οριζόντια θέση συμβολίζει την πτώση, το θάνατο, η άλλη, επιβλητική, σε όρθια θέση, ύψους 17 μέτρων, σε κατακόρυφη στάση συμβολίζει την νέα ζωή και την ελπίδα. Σε αυτή που βρίσκεται σε οριζόντια θέση βλέπουμε σκούρα χρώματα ενώ στην όρθια βλέπουμε φωτεινά, γαλάζια αισιόδοξα χρώματα. Ακόμα, υπάρχει σύνθεση 28 σταυρών σε είδος φράχτη από μπρούτζο, που συμβολίζει τους 28 αξιωματικούς και οπλίτες που θεωρούνται αγνοούμενοι στη μάχη αυτή, δημιουργώντας έτσι με αυτή τη σύνθεση των σταυρών ένα κενοτάφιο μνήμης. Επίσης παρατηρούνται ακόμα, 14 στήλες στην ελλειψοειδή περίμετρο του λοφίσκου, όπου γράφηκε το ιστορικό των αγώνων του λαού του νομού Τρικάλων, από το 1900 έως το 1945. Η κατασκευή τους με κενά από στήλη σε στήλη δημιουργεί εντύπωση είδους επάλξεων που συμβολίζει την αμυντική αντίσταση και κατ’ επέκταση φύλαξη του μνημείου.
Δεξιά και αριστερά της εισόδου της πυραμίδας υπάρχει χάραξη 45 στίχων από το ποίημα του Οδυσσέα Ελύτη «Άσμα ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο Ανθυπολοχαγό της Αλβανίας». Τέλος μπροστά από το μνημείο υπάρχει ένα γλυπτό σε μπρούτζο στο οποίο αναπαρίσταται ένας τραυματίας στρατιώτης που κάνει προσπάθεια να ορθωθεί, να κρατηθεί στη ζωή. Η στήριξή του επισημαίνεται στο όπλο, το οποίο συμβολίζει το αντικείμενο που σε αυτό στηρίζεται η ασφάλειά του στο μέτωπο. Ο ανοιχτός από αριστερά γιακάς υποδεικνύει κάποιον τραυματισμό του. Επίσης η μορφή αυτή υποστηρίζεται ότι είναι η Ελλάδα, λαβωμένη μεν, αλλά όρθια.
Τα δύο πολυβολεία, δεξιά και αριστερά από το γλυπτό και οι σκάλες, είναι σύμβολα άμυνας. Επίσης προβάλλονται ανθρώπινες μάσκες από κεραμικό με επικεντρωμένη την αγωνία στα μάτια τους που ψάχνουν να ξεχωρίσουν την επιστροφή των στρατιωτών-ανιχνευτών που βγήκαν των πολυβολείων. Το μνημείο έχουν επιμεληθεί ο γλύπτης Γρηγόρης Ριζόπουλος και ο αρχιτέκτονας Γεώργιος Ριζόπουλος.
Τοποθεσία
Βρίσκεται στην οδό που συνδέει την πόλη των Τρικάλων με την Καρδίτσα.
Πατρότητα
Ο Γρηγόρης Ριζόπουλος γεννήθηκε στη Λάγκα Καστοριάς, στις 24 Μαΐου 1929. Η οικογένειά του ήταν πολυμελής και είχε ενεργή συμμετοχή στην Εθνική Αντίσταση, στο ΕΑΜ και στο Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας. Ο Γρηγόρης Ριζόπουλος από πολύ νεαρή ηλικία στρατεύτηκε στο ΚΚΕ. Την περίοδο της ανάπτυξης της ηρωικής εποποιίας του ΔΣΕ, συμμετέχει στη δράση του και γίνεται μέλος του ΚΚΕ. Λόγω της δράσης που ανέπτυξε, εξορίστηκε το 1947 στη νήσο Αλόννησο και το 1948 μετέβη ως εξόριστος στον Καραβόσταμο Ικαρίας. Από το 1949 ως το 1953 βρίσκεται εξόριστος στη Μακρόνησο. Από το 1949 στο Α.Ε.Τ.Ο και Ε.Σ.Α.Ι. και το 1952 στο Β.Ε.Τ.Ο. Κράτησε αλύγιστη στάση απέναντι στα βασανιστήρια και τις πιέσεις που ο ταξικός αντίπαλος επέβαλε. Μετά την εξορία, σπούδασε στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών στο τμήμα Γλυπτικής το 1956, με καθηγητή τον Γιάννη Παππά και στο Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο, ως αρχιτέκτων μηχανικός. Κατά την περίοδο 1989-1991 έδωσε μάχη για την επικράτηση των επαναστατικών δυνάμεων στις γραμμές του ΚΚΕ. Ήταν μέλος του Επιμελητηρίου Εικαστικών Τεχνών Ελλάδας, με πάρα πολλές διακρίσεις. Σε διάφορους διαγωνισμούς, που έλαβε μέρος, με τα γλυπτά του έργα, έλαβε Α’ και Β΄ βραβεία. Το 2010 απέσπασε το Α΄ Βραβείο για το μνημείο «Ύψωμα 731», στα Τρίκαλα, εξ ημισείας με τον Γεώργιο Ριζόπουλο, αρχιτέκτονα του μνημείου. Ανάμεσα στα πιο σπουδαία έργα, που φιλοτέχνησε, ήταν και το άγαλμα του «Μακρονησιώτη Αγωνιστή», που σήμερα βρίσκεται στη Μακρόνησο.
Την άνοιξη του 1941 τα ελληνικά στρατεύματα κατείχαν τη γραμμή βόρεια από τους Αγίους Σαράντα (που ο αλαζόνας Μουσολίνι είχε μετονομάσει σε Πόρτο Έντα, δίνοντάς τους το όνομα της κόρης του), Αργυροκάστρου, Κλεισούρας, Μπούμπεσι και Γαρονίν. Ο βαρύς χειμώνας, τα ανεπαρκή μεταφορικά μέσα και η σθεναρή αντίσταση των Ιταλών σε συνδυασμό με την υπεροπλία τους σε αεροπορικές δυνάμεις, δεν επέτρεψαν στις ελληνικές δυνάμεις να προχωρήσουν περισσότερο. Είχαν βέβαια πετύχει έναν τεράστιο άθλο. Να αποκρούσουν την ιταλική επίθεση σε ελληνικό έδαφος και να προχωρήσουν στο έδαφος της Αλβανίας, η οποία είχε καταληφθεί από τους Ιταλούς χωρίς ιδιαίτερη αντίσταση από τις 7 ως τις 12 Απριλίου 1939.
Στο ύψωμα 731, καθώς και στα γειτονικά υψώματα, πολέμησαν οι άνδρες του 5ου Συντάγματος της I Μεραρχίας που κατάγονταν κυρίως από την Καρδίτσα και τα Τρίκαλα, με διοικητή τον Δημήτριο Κασλά, μέχρι την νύκτα της 12/13 Μαρτίου οπότε αντικαταστάθηκε, λόγω απωλειών, από το 19ο Σύνταγμα της VI Μεραρχίας Σερρών. Τον τομέα του τάγματος Κασλά ανέλαβε το τάγμα του λοχαγού Κουτρίδη, μέχρι το τέλος του αγώνα στην περιοχή αυτή. Απέναντί τους βρισκόταν το 8ο Ιταλικό Σώμα Στρατού, με τέσσερις μεραρχίες και δυο τάγματα μελανοχιτώνων.
Την Παρασκευή 14 Μαρτίου 1941, οι Ιταλοί επικέντρωσαν τις προσπάθειές τους στην κατάληψη του υψώματος 717, στην κορυφή του οποίου ανέβηκαν δύο φορές χωρίς όμως να καταφέρουν να παραμείνουν σ’ αυτή ως το τέλος της ημέρας.
Το Σάββατο 15 Μαρτίου 1941, ιταλικές δυνάμεις επιτέθηκαν στο Ύψωμα 731 και έφτασαν πολύ κοντά σ’ αυτό. Ωστόσο, οι ηρωικοί υπερασπιστές του με τη χρήση λόγχης και χειροβομβίδων, κατάφεραν να τους αντιμετωπίσουν με επιτυχία.
Την Τετάρτη 19 Μαρτίου 1941, οι Ιταλοί επιτέθηκαν για 18η φορά, εναντίον του Υψώματος 731, χρησιμοποιώντας επίλεκτο Λόχο με ελαφρά άρματα.
Οι υπερασπιστές του 731, με πολυβόλα και χειροβομβίδες, αποδεκάτισαν τον ιταλικό Λόχο. Το ελληνικό πυροβολικό, κατέστρεψε δύο άρματα, που έπεσαν στη χαράδρα Πρόι Μαθ και κατέστρεψαν άλλο ένα ,που έμεινε στο Ύψωμα, με τους άνδρες του πληρώματος νεκρούς. Το τέταρτο άρμα κατόρθωσε να ξεφύγει. Παρά τον καταιγιστικό βομβαρδισμό και των υψωμάτων της Τρεμπεσίνας και του Κιάφε Λιουζίτ, οι Ιταλοί αντιμετωπίσθηκαν με επιτυχία. Ακολούθως, ζήτησαν ολιγόωρη ανακωχή για να θάψουν τους νεκρούς τους. Πραγματικά, έγινε ανακωχή 4-6 ωρών για την ταφή 100 περίπου αξιωματικών και οπλιτών. Οι Ιταλοί, δεν ήθελαν τόσο να τιμήσουν τους νεκρούς τους, όσο να μην αντικρίσουν οι συνάδελφοί τους τα άψυχα κορμιά τους και κλονιστεί περισσότερο το ηθικό τους.
Το τίμημα που κατέβαλαν οι ελληνικές δυνάμεις κατά τις πολυήμερες μάχες με επίκεντρο το Ύψωμα 731, ήταν βαρύ: 47 αξιωματικοί και 1.196 οπλίτες νεκροί, 144 αξιωματικοί και 3.872 οπλίτες τραυματίες. Οι ιταλικές απώλειες, ήταν βαρύτατες. Συνολικά 11.800 αξιωματικοί και οπλίτες νεκροί και τραυματίες. Εντυπωσιακό είναι το στοιχείο που παραθέτει ο Ζαχαρίας Τσιρπανλής στο βιβλίο του “Έλληνες και Ιταλοί στα 1940-41”, όπου σε όλη τη διάρκεια του ελληνοϊταλικού πολέμου, οι Ιταλοί είχαν 25.067 αγνοούμενους, έναντι 1.290 των Ελλήνων. Η Μάχη στο Ύψωμα 731 ήταν μια από τις πιο κρίσιμες μάχες του Ελληνοϊταλικού Πολέμου. Οι συγκρούσεις κράτησαν 15 μέρες, δηλαδή από τις 9-24 Μαρτίου 1941 και έληξαν με επικράτηση των Ελλήνων. Μέχρι το τέλος των μαχών στο ύψωμα, οι απώλειες για τον Ελληνικό στρατό ανέρχονταν στους 125 νεκρούς, 28 εξαφανισθέντες καθώς και σε 425 τραυματίες ενώ για τον Ιταλικό στρατό στους 1.000 νεκρούς και 3.000 τραυματίες.
Τα αποκαλυπτήρια του Μνημείου Πεσόντων Τρικαλινών Μαχητών του Υψώματος 731 και του πολέμου 1940 – 41, το οποίο βρίσκεται στο 6ο χλμ. Ε.Ο Τρικάλων – Καρδίτσας πραγματοποιήθηκε στις 9 Μαρτίου 2014, εξήντα δύο ακριβώς χρόνια μετά την έναρξη της ιταλικής εαρινής επίθεσης η οποία συνετρίβη με πρώτη γραμμή άμυνας το ηρωικό Ύψωμα 731 που υπερασπιζόταν το 5ο Σύνταγμα Τρικάλων της Ι Μεραρχίας. Η ανέγερση του μνημείου επρόκειτο για απόδοση τιμής σε όλους όσοι πολέμησαν σθεναρά και έδωσαν τη ζωή τους για την πατρίδα και την ελευθερία κατά το ηρωικό έπος του ’40 – ’41. Εντός του μνημείου αναγράφονται όλα τα ονόματα των 440 Τρικαλινών ηρώων πολεμιστών, ενώ η ύστατη τιμή αποδόθηκε με προσκλητήριο νεκρών και βολές από το Τμήμα Απόδοσης Τιμών. Στην εκδήλωση παρέστησαν συγγενείς και απόγονοι των θυμάτων πολεμιστών στο Ύψωμα 731, εκπρόσωποι φορέων και συλλόγων και πλήθος κόσμου, ολοκληρώθηκε με κατάθεση στεφάνων και απόδοση τιμητικών πλακετών.
Όνομα Συντάκτη
Γράφει η Ηλέκτρα Ζώτου, τελειόφοιτη φοιτήτρια του Π.Τ.Δ.Ε. του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.
Βιβλιογραφία
Τζουβάλας Γ., ΥΨΩΜΑ 731, Η μεγάλη Επική Μάχη των Ελλήνων την Άνοιξη του 1941, Εταιρεία Μελέτης Ελληνικής Ιστορίας
Άγνωστος αρθρογράφος, Πέθανε ο γλύπτης Γρηγόρης Ριζόπουλος, Naftemporiki.gr. Ανακτήθηκε από: https://m.naftemporiki.gr/stor
Στούκας Μ., Το Ύψωμα 731: Η ελληνική εποποιία τον Μάρτιο του 1941 στο ύψωμα βόρεια της Κλεισούρας, ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ. Ανακτήθηκε από: https://www.protothema.gr/stor
Ο συντάκτης φέρει την ευθύνη των κειμένων.
Subscribe
0 Comments
Greek