Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

Ανδριάντας του Τσολιά

Είναι κατασκευασμένος από χαλκό και η βάση του είναι τσιμεντένια πολύγωνου σχήματος. Ο ανδριάντας φοράει φουστανέλα, στο κεφάλι του το φέσι και στο πόδι τσαρούχια. Στα χέρια του κρατάει το όπλο του. Η κίνησή του φαίνεται ορμητική καθώς το ένα του πόδι είναι πιο μπροστά από το άλλο, σα να κάνει ορμητικό βήμα. Η φουστανέλα του κάνει κυματισμούς δείχνοντας έτσι κίνηση. Στην πλάτη του φέρει σακίδιο. Το βλέμμα του είναι γεμάτο σιγουριά και ανδρεία. Στο κάτω μέρος του ανδριάντα, έχει τοποθετηθεί μαρμάρινη πλάκα που αναγράφει «Στον Έλληνα Πολεμιστή».  Το ύψος του ανδριάντα φτάνει τα 3 μέτρα.   

Τοποθεσία

Ο ανδριάντας του Τσολιά βρίσκεται στην κεντρική και κύρια πλατεία της Λαμίας που ονομάζεται η πλατεία Πάρκου.

Πατρότητα

Ο Μιχαήλ Τόμπρος είναι ο γλύπτης που φιλοτέχνησε τον ανδριάντα. Γεννήθηκε το 1889 στην Αθήνα. Η πρώτη επαφή που είχε με τη γλυπτική ήταν σε πολύ μικρή ηλικία, γιατί ο πατέρας του ήταν μαρμαρογλύπτης. Το 1903, σε ηλικία δεκατεσσάρων ετών, γράφτηκε σε Σχολείο Καλών Τεχνών όπου και σπούδασε γλυπτική με τον Γεώργιο Βρούτο και για μικρό χρονικό διάστημα με τον Λάζαρο Σώχο. Επίσης, παρακολούθησε μαθήματα σχεδίου με τους Δημήτριο Γερανιώτη, Αλέξανδρο Καλλούδη και Γεώργιο Ιακωβίδη, ενώ εργαζόταν στο εργαστήριο μαρμαρογλυπτικής του Περάκη.

Το 1909 αποφοίτησε από το Σχολείο Τεχνών και το 1910 άνοιξε το δικό του εργαστήριο στην Αθήνα. Το 1914, με υποτροφία, πήγε στο Παρίσι και σπούδασε στην Ακαδημία Ζυλιάν κοντά στους Ανρί Μπουσάρ και Πωλ Λαντόφσκι, ενώ το 1919 επέστρεψε στην Ελλάδα και διορίστηκε ως καθηγητής στην έδρα πλαστικής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων.

Μέχρι το 1925 πραγματοποίησε πολλά ταξίδια. Ένα από αυτά ήταν και στην αρχαία Ολυμπία για να μελετήσει τα γλυπτά του Ναού του Δία. Όμως, σε ηλικία 36 ετών, πήγε για τέταρτη φορά στο Παρίσι και έμεινε εκεί για τρία χρόνια, ενώ την περίοδο 1933-1934, εξέδωσε εικαστικό περιοδικό με την ονομασία «20ος Αιώνας», στην Ελλάδα. Το 1938 διορίστηκε καθηγητής στο Β΄ εργαστήριο γλυπτικής της Σχολής Καλών Τεχνών όπου και δίδαξε το 1960, ενώ από το 1957 έως το 1959 διετέλεσε διευθυντής. Το 1967, η Ακαδημία Καλών Τεχνών του απένειμε το Αριστείο Καλών Τεχνών και την επόμενη χρονιά τον εξέλεξε ως μέλος της. Πέθανε στην Αθήνα το 1974.

αγ2
αγ1
αγ

Το τάγμα των Ευζώνων δημιουργήθηκε το 1867 και αποτελούνταν από τέσσερα ευζωνικά τάγματα που το καθένα διέθετε οργανική δύναμη τεσσάρων λόχων. Κύρια αποστολή τους ήταν να φυλάξουν το μεθόριο. Το 1868 προστέθηκε και ένας πέμπτος λόχος σε κάθε τάγμα. Τα ευζωνικά τάγματα αποτελούνταν από εθελοντές, υπαξιωματικούς ή οπλίτες, οι οποίοι συνήθως κατάγονταν από ορεινές περιοχές.

Το 1877, η Ελλάδα αποτελούνταν από δύο Μεραρχίες που η μία ονομαζόταν «Στερεά Ελλάδα». Ιδρύθηκε η «Ταξιαρχία Μεσολογγίου», που είχε την έδρα της στη Λαμία. Σ’ αυτήν υπάγονταν το «4ο Σύνταγμα Πεζικού» με τρία τάγματα. Το «Τάγμα των Ευζώνων» που είχε έδρα το Γαρδίκι.

Ο οπλισμός του πεζικού και των ευζώνων ήταν τα τουφέκια. Η στολή των Ευζώνων και των ακροβολιστών ήταν σχεδόν ίδια και περιλάμβανε γιλέκο, ιματίδιο κατασκευασμένο από λευκό μάλλινο ύφασμα με μάλλινα γαϊτάνια χρώματος μοβ και δύο σειρές από δώδεκα κουμπιά, δεξιά και αριστερά του στήθους. Κόκκινο φέσι με μαύρη μεταξωτή φούντα, στέμμα και εθνόσημο. Λευκές περικνημίδες και μοβ μάλλινες καλτσοδέτες. Η φουστανέλα ήταν από λευκό ύφασμα και η ζώνη βαμβακερή. Τσαρούχια και φαιά κάπα. Τα διακριτικά των βαθμών ήταν όπως του Πεζικού.

Το τάγμα ευζώνων, αργότερα μετονομάστηκε σε «Σύνταγμα Ευζώνων». Στη Λαμία είχαν έδρα δύο μονάδες του Ελληνικού στρατού. Το ένα ήταν το 2ο Σύνταγμα Πεζικού και το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων. Στο 2ο Σύνταγμα Πεζικού υπηρετούσαν κληρωτοί και επιστρατευμένοι έφεδροι των νομών Φθιώτιδας, Βοιωτίας, Φωκίδας και Εύβοιας. Στο 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων υπηρετούσαν οι κληρωτοί στρατεύσιμοι από τα ορεινά χωριά των νομών Φθιώτιδας, Ευρυτανίας, Φωκίδας και Βοιωτίας.

Οι δύο αυτές μονάδες πήραν μέρος σε πολλούς αγώνες, ειδικά στις μάχες των Βαλκανικών Πολέμων το 1912-1913. Όμως, το 1916, επειδή τα μέλη στο 5/42 Σύνταγμα των Ευζώνων είχαν φιλοβασιλικές πεποιθήσεις, οι αγγλόφωνες δυνάμεις της Αντάντ, τους έστειλε τελεσίγραφο, λέγοντάς τους πως θα μεταφερθούν από τη Λαμία, στη Χαλκίδα. Βέβαια η περίοδος εκείνη ήταν κρίσιμη, καθώς στην Ελλάδα είχαν ξεκινήσει τα Νοεμβριανά και ο Εθνικός Διχασμός.

Το Φεβρουάριο του 1918 έγινε γενική επιστράτευση και το 5/42 Σύνταγμα μεταφέρθηκε με πλοίο από τη Χαλκίδα στη Θεσσαλονίκη, όπου για 2 μήνες παρέμεινε υπό τις διαταγές των αγγλογάλλων. Όμως, τον Απρίλιο 1918 πήγε στη Νιγρίτα και μετά στον τομέα του Στρυμόνα. Παράλληλα, είχε ξεκινήσει ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος και για 6 μήνες γινόταν πόλεμος χαρακωμάτων με αντιπάλους Βούλγαρους, Γερμανούς και Τούρκους.

Οι Βούλγαροι παραδόθηκαν στο Πράβι, σημερινή Ελευθερούπολη Καβάλας, και στις 29 Οκτωβρίου έγινε ανακωχή. Στις 3 Οκτωβρίου το 5/42 Σύνταγμα ανάγκασε τους Βούλγαρους να αποσυρθούν και έτσι ελευθέρωσαν την Καβάλα και στη συνέχεια πήγαν στο Σαρί – Σαμπάν, σημερινή Χρυσούπολη Καβάλας. Εκεί ανέλαβε τη διοίκηση του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων ο αντισυνταγματάρχης Νικόλαος Πλαστήρας.

Παρόλο που σήμερα έχουν διαλυθεί οι μονάδες των Ευζώνων, οι Εύζωνες ή τσολιάδες, έχουν περισσότερο τελετουργικό ρόλο. Παρέχουν φύλαξη στο Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη στην Αθήνα, κάνουν σκοπιές στο Προεδρικό Μέγαρο και στην πύλη του στρατοπέδου της προεδρικής Φρουράς. Τέλος, συμμετέχουν σε παρελάσεις και αποδίδουν τιμές σε επίσημα πρόσωπα.

Τα αποκαλυπτήρια του ανδριάντος της Λαμίας έγιναν την Κυριακή 4 Οκτωβρίου 1964 στην πλατεία Πάρκου, επί Δημαρχίας Απόστολου Κουνούπη, στις 11 π.μ. Επιλέχτηκε η συγκεκριμένη ημερομηνία καθώς στις 4 Οκτωβρίου 1912, κηρύχτηκε ο πόλεμος της Ελλάδας εναντίον της Τουρκίας και στους Βαλκανικούς πολέμους που οι τσολιάδες είχαν αγωνιστεί πολύ γενναία. Παρέστησαν ο μητροπολίτης Φθιώτιδας Δαμασκηνός Παπαχρήστου, ο νομάρχης Φθιώτιδας Εμμανουήλ Παϊτάκης, ο επίτιμος Διοικητής Στρατιάς και Πρόεδρος της Ερανικής Επιτροπής του «Τσολιά», ο αντιστράτηγος Ιωάννης Πιτσίκας και οι γλύπτες του ανδριάντος. Επίσης, παρέστησαν ο βουλευτής Φθιώτιδας Γεώργιος Πλατής, ο αντιστράτηγος Ηρωδίων Κοντόπουλος, ο πρώην δήμαρχος της Λαμίας Ιωάννης Παπασιόπουλος, οι βουλευτές του νομού, λοιπές αρχές και πλήθος κόσμου από την περιοχή της Λαμίας.

Στην αρχή ψάλθηκε δοξολογία από το μητροπολίτη Δαμασκηνό και ο αντιστράτηγος Ιωάννης Πιτσίκας εκφώνησε λόγο καθώς ήταν ο πρόεδρος της Ερανικής επιτροπής. Στην συνέχεια, ο Νομάρχης Φθιώτιδας Παϊτάκης έκανε τα αποκαλυπτήρια και αμέσως μετά ο Δήμαρχος Κουνούπης ανέφερε στο λόγο του τα ηρωικά κατορθώματα του 5/42 Συντάγματος των Ευζώνων και έκλεισε με παραινέσεις προς τους νέους, να φανούν αντάξιοι των τσολιάδων. Στο τέλος, ο μαθητής Στογιάννος της Νυχτερινής Σχολής απήγγειλε στίχους ενός ποιήματος του Φάνη Αφανή με τίτλο «Ελλάς, ήρωες και ιδανικά». Παράλληλα, η χορωδία του Δήμου τραγούδησε πατριωτικά άσματα και το συγκρότημα Αθηνών Μωσιάδη χόρεψαν παραδοσιακούς χορούς. Η εκδήλωση έκλεισε με την φιλαρμονική της Στρατιάς Λάρισας που έψαλε τον Εθνικό Ύμνο.

Η ιδέα για το στήσιμο του τσολιά στη Λαμία προήλθε από τον Ιωάννη Παπασιόπουλο, από την πρώτη του κιόλας θητεία ως δήμαρχος, την περίοδο 1955 – 1959. Παρόλα αυτά όμως, στις 20 Οκτωβρίου 1957, η υπουργός Πρόνοιας Λίνα Τσαλδάρη εισηγήθηκε και εκδόθηκε Βασιλικό διάταγμα για να συγκροτηθεί Ερανική επιτροπή για τη δημιουργία του ανδριάντος. Η έδρα της επιτροπής ήταν η Αθήνα και σκοπός της ήταν να συγκεντρωθούν χρήματα με εράνους. Στη συνέχεια, έγινε διαγωνισμός προκειμένου να επιλεγεί ο κατάλληλος γλύπτης για την κατασκευή του δημόσιου γλυπτού. Παράλληλα, συγκροτήθηκε και καλλιτεχνική επιτροπή για να αποφασιστεί πως θα μοιάζει το έργο μέσα από ένα διαγωνισμό. Στο διαγωνισμό πήραν μέρος 20 προπλάσματα και το 1959 βγήκαν τα αποτελέσματα. Για την κατασκευή του γλυπτού αποφασίστηκε ότι θα το φιλοτεχνήσουν δύο γλύπτες. Ο ένας ήταν ο Νικόλαος Περαντηνός και ο Μιχαήλ Τόμπρος.

Το έργο στάλθηκε στη Φλωρεντία για να χυτευθεί με Χαλκό από το εργοστάσιο Μπεάρτσι. Το δημόσιο γλυπτό ήταν έτοιμο στις 15 Αυγούστου 1964 και παραδόθηκε στο Δήμο Λαμιέων.

Ο ανδριάντας του Τσολιά είναι τοποθετημένος στο μέσο της πλατείας Πάρκου τα τελευταία 55 χρόνια. Όμως, από το Καλοκαίρι του 2020 ο Δήμαρχος της Λαμίας Θύμιος Καραΐσκος άρχισε να εκτελεί έργα στην πλατεία με σκοπό να την αναδιαμορφώσει. Αποφάσισε λοιπόν να μετακινήσει για πρώτη φορά τον ανδριάντα και να τον τοποθετήσει 100 πιο πίσω.

 

Όνομα Συντάκτη

Γράφει η Ιωάννα Αδάμ, τελειόφοιτη φοιτήτρια του Π.Τ.Δ.Ε. του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.

Βιβλιογραφία

Ο συντάκτης φέρει την ευθύνη των κειμένων.

Post Author: Editor

Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments